Գյուղատնտեսական Լուրեր

իրավիճակը՝ կարկուտից հետո

Ինտենսիվ այգիներ հիմնած անձանց փոխհատուցման համար բյուջեում վերաբաշխում կարվի

Ամենաշատն աճել է բուսաբուծությունը, ամենաքիչն՝ անասնապահությունը

Գյուղացիները ծառերը ձմռանն են էտում

Ցորենը եկամտաբեր չէ

Ցորե՞ն թե՞ ինտենսիվ այգի. ՀՀ էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանի վերջին հայտարարությունից հետո այս հարցի պատասխանն են փորձում գտնել ֆերմերները:

Սեպտեմբերի 26-ին Կառավարության նիստից հետո լրագրողների հետ զրույցում Գևորգ Պապոյանը պատասխանել էր հարցին, թե ինչու է աշնանացան ցորենի սուբսիդիան դադարեցվել: Էկոնոմիկայի նախարարն ասել էր. «Կառավարությունը ծախսում է ՀՀ քաղաքացիների փողը։ Հայաստանում մենք հաշվարկներ ենք անում և տնտեսապես նպատակահարմար ծրագրերն ենք իրականացնում, եթե որևէ ծրագիր տնտեսապես ոչ նպատակահարմար է, մենք չենք իրականացնում։ Դրա փոխարեն՝ այլ նպատակահարմար ծրագիր ենք իրականացնում։ ՀՀ-ում ցորենի արտադրությունը տնտեսապես ոչ ձեռնտու գործընթաց է։ Մեկ հեկտար ջրովի տարածքից ստացվում է 450.000 դրամի ցորեն, բայց ծախսվում է 420.000 դրամ»։

Փոխարենը նախարարը կարևորել էր ինտենսիվ այգեգործությունը: Ըստ Պապոյանի՝ Հայաստանում պետք է զարգացնել ինտենսիվ այգեգործությունը, որը շատ ավելի եկամտաբեր է:

«Շատ վատ տնտեսական քաղաքականություն կլինի, և ես շատ կքննադատեմ որևէ տնտեսական քաղաքականություն մշակողի, որը ՀՀ սահմանափակ հողային ռեսուրսն ինտենսիվ այգեգործության փոխարեն կօգտագործի, օրինակ, ցորենի արտադրության մեջ»,- նման տեսակետ էր հայտնել էկոնոմիկայի նախարարը:

Արթիկի և Հոռոմի անջրդի հողատարածքներում ցորենի արտադրությամբ զբաղվող Գագիկ Հարությունյանը Ագրոպրեսի հետ զրույցում հակադարձում է Գևորգ Պապոյանին՝ պնդելով, որ ինքը ցորենից եկամուտ է ստանում:

«Ես ցորեն աճեցնելիս լրիվ կանոնները պահպանում եմ՝ ինչ անհրաժեշտ է բույսին տալիս եմ, ստանում եմ շատ բարձր բերք՝ 5-7 տոննա: Էնպես էլ չի, որ ցորենը ծախսատար է: 5 տոննա ցորեն ստանալու դեպքում 2,5 տոննան իրա ինքնարժեքն է կազմում, իսկ մնացած 2,5-ը քեզ եկամուտ է մնում: Ղազախստանում հեկտարից 15 ցենտներ են ցորեն ստանում, մենք ամենավատ դեպքում ստանում ենք 20-30 ցենտներ, ինչի՞ էնտեղ ցանում են, մեզ մոտ՝ ոչ»,- նկատեց ֆերմերը:

Նրա խոսքով՝ սխալ է ցորենն ու ինտենսիվ այգեգործությունը համեմատել, օրինակ, անջրդի տարածքում այգի հիմնելն ավելի ծախսատար է: Գագիկ Հարությունյանը էկոնոմիկայի նախարարի ուշադրությանը հրավիրում է մկների դեմ պայքարը՝ ընդգծելով, որ կրծողների պատճառով ցորենի կորուստ են ունենում:

Ֆերմերները հակադարձում են

Լոռու մարզի Ագարակ համայնքի ֆերմեր Արման Աբովյանի պնդմամբ՝ սուբսիդավորման դեպքում իրենք կարողանում էին ոչ միայն ներդրած գումարները հետ բերել, այլ քիչ թե շատ շահույթ ստանալ։

«Ինտենսիվ այգիները չեն կարող պետությանն ապահովել նրանով, ինչ ցորենն է լուծում՝ պարենային անվտանգության հարց: Եթե նորալ պետություն է, գոնե պետք է կարողանա իր ներքին սպառման ցորենն արտադրել: Այո, այգին մի անգամ տնկում ես տարիներով բերք է տալիս, թեև ծախսեր պահանջում է: Առանց այգի պետությունը կարող է գոյատևել, բայց առանց ցորեն՝ ոչ: Ցորենին սուբսիդա չեն տալիս, խոտ աճեցնելուն են տալիս: Երևի, խոտն իրենց համար ավելի կարևոր է: Ցորեն ցանելով կարող ես նաև անասնակերի խնդիր լուծել»,-ասաց մեր զրուցակիցը:

Հայաստանում ցորենի ինքնաբավության աստիճանը 27.9% է. պահանջարկի առյուծի բաժինը Ռուսաստանից ներկրվող ցորենով է բավարարվում: Վիճակագրական կոմիտեի տվյալներով՝ 2023 թվականին Հայաստան է ներմուծվել 344 հազար տոննա ցորեն։ Նախորդ տարի Հայաստանում արտադրվել է 178 հազար տոննա ցորեն։ Նույն ընթացքում ներմուծվել է 344 հազար տոննա։

Այգեգործությունը գրավիչ չէ

Այնպես չէ, որ ինտենսիվ այգեգործության ճյուղում ամեն ինչ հարթ է՝ արձանագրում է Նոր Գեղիի այգեգործ Գևորգ Սահակյանը: Նրա դիտարկմամբ՝ այստեղ էլ այլ խնդիրներ կան:

«Տեղում էդքան ապրանքը չի իրացվում, դուրս ենք տանում: Գիտեք՝ սեզոնին Լարսն ամենաքիչը երկու- երեք անգամ փակվում է, դժվարությամբ ենք բերքը ՌԴ հասցնում: Բացի դա, ամենուրեք ինտենսիվ այգիներ են դրել, և խնձորի բերքն ավելացել է: Տավուշում, Գյումրիիում էլ են այգիներ տնկել, ժայռերի մեջ ինտենսիվ այգի են աճեցնում: Այգեգործությունն այլևս գրավիչ չէ, սառնարանային տնտեսություն պահելը միայն լրացուցիչ ծախսեր է առաջացնում»,- նշեց նա:

Մինչ կառավարությունն անցած տարվանից դադարեցրել է աշնանացան ցորենի սուբսիդիան, արդեն սկսել է տնամերձում խրախուսել ինտենսիվ այգեգործությունը:

Կառավարության փորձնական ծրագիրով ֆինանսավորում է տնամերձում ինտենսիվ այգի հիմնելու ծախսի 95 տոկոսը, 5 տոկոսը՝ համայնքն է տալիս: Առաջին փուլի շահառուները Տավուշի մարզի Խաշթառակի և Բերքաբերի այգեգործներն են:

Հեղինակ՝ Մանյա Պողոսյան

Արտահանել է 10 հազար տոննայով ավելի միրգ և բանջարեղեն

էքստենսիվ գյուղատնտեսությունը չդիտարկվի որպես գյուղատնտեսության զարգացման հիմնական միջոց

Ահազանգ Բագրատաշենից

Հայաստանի հյուսիսում արքայանարինջի հարյուրավոր տոննա բերքից գյուղացիները զրկվել են: Բագրատաշենի 400 հետկար պտղատու այգիներում բերքահավաք այս տարի չեն արել, պտուղը փտել -թափվել է՝ գյուղացուն թողնելով առանց եկամտի:

«Մինչև օգոստոսի վերջը ծառերն ու պտուղը նորմալ է լինում՝ առողջ: Հենց օգոստոսի 20-25-ը գալիս է, խնդիրներն ի հայտ են գալիս: Եթե ծառը հիվանդացավ, երկու օր է տևում, երրորդ օրվա մեջ բերքն ու տերևը թափվում են: Երկու օրվա մեջ է լինում, չես էլ հասցնում որևէ բան անես»,-Ագրոպրեսի հետ զրույցոմ դժգոհեց գյուղացիներից Սարո Սարոյանը:

Եթե նախորդ տարիներին Բագրատաշենի բնակիչը 3 հեկտար այգուց 20- 30 տոննա արքայանարինջ է հավաքել, հիմա 300 կգ է քաղել: Նրա խոսքով՝ կրած վնասը մեծ է:

«300-ը և 30- համեմատելու թվեր չեն: Հույս ունեի, որ նախորդ տարիների պես10 մլն դրամ կաշխատեմ, բայց 100 հազար դրամի եմ վաճառել՝ ահագին էլ ծախս եմ արել»,-սրտնեղեց նա:

Արդեն երկու տարի է՝ գյուղացիների համար անհայտ ծագմամբ հիվանդությունը տարածվում է արքայանարինջի այգիներում, այգեգործները դեմն առնել չեն կարողանում: Նրանք կասկածներ ունեն, որ վիրուսը հարևան Վրաստանից է ներթափանցել իրենց տարածք:

«Ոչ մեկ էս հիվանդությունից չի հասկանում: Տեխիկա ունեմ սաղ գյուղի այգիները սրսկում եմ, բայց օգուտ չկա: Անցած տարվա համեմատ վարակն ավելի մեծ տարածում է ստացել: Բուժանյութին փող ենք տալիս բերում, սրսկսում, բայց անօգուտ»,- ասաց Սարո Սարոյանը:

Այգեգործը երկմտանքի առաջ է կանգնել. ուզում է արքայանարինջի ծառերը կտրել՝ տեղը դեղձենի տնկել:

Մեկ շաբաթ առաջ Էկոնոմիկայի նախարարությունից մասնագետներ են այցելել Բագրատաշեն արքայանարինջից նմուշներ վերցրել՝ տեղեկացրեց վարչական ղեկավար Սարգիս Անտոնյանը: Գյուղացիները պատասխանի են սպասում, թե ինչից կարող է բերքն այդպես փչանալ:

«Անցած տարի 6 հազար տոննա արքայանարինջի բերք է եղել գյուղում: Էս տարի, ինձ թվում է, հազար հինգ հարյուր կիլոգրամի էլ չի հասնի: Բերքը մինչև հասունանալը արագ փափկում է, թափվում: Ծառերի տերևներն էլ են թափվոմ: Նոր ենք բերքահավաքը սկսում, բայց սեպտեմբերի կեսերից արդեն բերքը թափվել է: Տարբեր բուժում են անում, բայց անարդյունավետ, որովհետև չգիտենք ինչ հիվանդություն է»,- փաստեց վարչական ղեկավարը:

Պտղավանը մնացել է առանց արքայանարինջի պտղի

Հարևան Պտղավանում էլ այս տարի արքայանարինջի պտուղ չի մնացել, բերքն այստեղ էլ փչացել, թափվել է: Հիվանդությունից բացի, կարկուտն էլ է բերքը վնասել:

«Համարյա բերք չունենք: Պիտի քաղեի 20 տոննա, քաղել եմ ընդամեը 1տոննա, սենց ասեմ՝ համարյա զրոյացել է: Միանգամից են ծառերը հիվանդանում, չես էլ հասցում բուժում անել, տերևն ու պտուղ թափվում է՝ ծառը մնում է տկլոր»,- հայտնեց այգեգործ Կարեն Աբովյանը:

Իսկ հարավում՝ Մեղրիում, արքայանարինջը լավ է՝ հավաստիացնում է ֆերմեր Պետո Կիրակոսյանը՝ պնդելով, որ իրենց մոտ որևէ հիվանդություն տարածված չէ: Ըստ նրա՝ Նոյեմբերյանում կլիման խոնավ է՝ նպաստավոր է ծառերի սնկային հիվանդությունների զարգացման համար, իրենց մոտ չորային է՝ վիրուսները դժվարությամբ են տարածվում:

Հեղինակ՝ Մանյա Պողոսյան

Պահանջարկ կա, բերք՝ չկա

Դաշտն ավիրում են. ահազանգ

Գարնանը Շիրակի մարզի Ախուրյան խոշորացված համայնքի Այգաբաց բնակավայրի բնակիչ Արիս Չալեյանը 20 հեկտար հողատարածքի միայն կեսն է ցանելու. ցորենի փոխարեն 10 հեկտար տարածքում անասնակեր է մշակելու: Նրա խոսքով՝ պատճառը դաշտամկներն են: Արդեն 4 տարին է՝ գյուղացին ցորեն է մշակում, բայց բերք չի ստանում, դաշտամկներն են վնասում:

«Մկների երեսից մարդիկ էլ չեն ցանում, ցանքերը եռակի անգամ քչացել են: Ես էլ արդեն չեմ ցանում: Երեք-չորս տարի է ցորեն եմ ցանում, բայց գոնե ինքնարժեքի փողն էլ չեմ հանում: Իմ դաշտին մկները 100 տոկոսով վնաս են հասցրել, անցյալ տարի էլ՝ 80 տոկոսով»,- Ագրոպրեսի հետ զրույցում ներկայացրեց նա:

Արիս Չալեյանը ոչ միայն չի կարողացել եկամուտ ստանալ, այլև խոշոր չափի վնաս է կրել մկների պատճառով: Ասում է՝ միայն ինքն չէ այդ վիճակում, այլ՝ ամբողջ համայնքը:

«Միայն այս տարի 5 միլիոն դրամի վնաս եմ կրել, այդքան էլ նախորդ տարվա վնասն է կազմում: Դաշտի վրա 200 հազարից ավելի ծախս եմ արել, սպասում ես բերքին, բայց տեսնում ես՝ մկները կարել են: Չգիտես, թե ինչ էնես. քաղես, թե՝ ոչ: Քաղելու փողն էլ թանկ է: Փող տաս քաղես, գիտես, որ քաղելու փողը սկի չի էլ հանելու: Աղետալի վիճակում ենք հայտնվել. Մեր մոդն ամեն տարի 500-600 հեկտար գարի-ցորեն է ցանվում, բայց այս տարի, քչացել դարձել է 100 հեկտար»,-նշեց մեր զրուցակիցը:

Ըստ նրա՝ ձմռան համար անսովոր տաք ջերմաստիճանը նպաստում է, որ կրծողներն արագ բազմանան և տարածվեն: Սովորաբար ձմռանն առատ ձյան պատճառով մկների շրջանում ակնկումներ են լինում, իսկ տեղոմների բացակայության հետևանքով տարածվում են: Արիս Չալեյանը մատնանշում է, որ անգամ դեղանյութերով չեն կարողանում մկների տարածման դեմն առնել:

«Մեր գյուղում մկներ չեն եել, էս չորս տարի է, որ կան, ինչըղոր դրսից եկած մկներ են: Կատակ չեմ ընի, ըտենց մուկ մենք չենք ունեցել: Էսիգ ուրիշ տեսակ են, ավիրեն գը, կանգնած դաշտը պիտի երկու օրից քաղես, 4 օր հետո կերթաս դաշտ չկա»,-նկատեց մեր զրուցակիցը:

Այգաբացում հաշվարկում են մկների հսցրած վնասը

Կրծողների պատճառով շուրջ 400 հեկտար աշնանացան ցորենի մոտ 50 տոկոսը չենք կարողացել հնձել՝ իր հերթին հայտնեց Այգաբացի վարչական ղեկավար Սասուն Վանեցյանը:

«Ցորենի ցանքը քչացել է: Դաշտեր են եղել, որ կոմբայնը ընդհանրապես չի մտել, որովհետև մկները ցորենն ամբողջությամբ ոչնչացրել են»,- ասաց վարչական ղեկավարը:

Այագաբացում հողերը վարել են, բայց դեռ երկմտում են՝ գարնանացան կանեն, թեե՝ ոչ:

Գյուղացիները դիմել են համայնքի ղեկավարին՝ ահազանգելով, որ կրծողները ոչնչացնում են հացահատիկի հասած բերքը: Համայնքի ղեկավարի հանձնարարությամբ ստեղծվել է հանձնախումբ, որը տուն առ տուն է անցել ու գնահատել վնասը:

Կրծողները ոչ միայն Այգաբացին են վնաս հասցրել, այլև Ախուրյան խոշորացված համայնքի մյուս 32 բնակավայրերին։ Հիմնականում տուժել են բարձրադիր գոտիներում՝ սարերի տակ եղած համայնքները, որտեղ անջրդի հողերում են հացահատիկ մշակում:

Ախուրյան համայնքի գյուղատնտեսության ու բնապահպանության բաժնի ղեկավար Հովիկ Մելքոնյանը մեզ հետ զրույցում ասաց` եղել են դաշտեր, որ կոմբայնը դաշտամկից հետո չի մտել արտ. իմաստ չի եղել:

«150 հեկտար աշնանացան չի հնձվել, բերքը վնասված է եղել: Եղել են նաև դեպքեր, երբ մարդիկ դաշտից 50, 100 կամ 200 կիլոգրամ են ցորեն հավաքել, ուղղակի դաշտը մաքրելու համար են հնձել: Հիմա ոչ միայն ցորենի ու գարու դաշտերի խնդիրն է, այլ նաև կարտոֆիլի ու բանջարաբոստանային մյուս կուլտուրաների։ Բերքահավաքը վերջացավ, ու հիմա արդեն արտերում կեր չգտնելով` մտնելու են այնտեղ, որտեղ կեր կա»,- հավելեց համայնքապետարանի ներկայացուցիչը:

Մելքոնյանը նաև տեղեկացրեց, որ ցորենի ցանքատարածությունները տարեցտարի համայնքում նվազում է, իսկ պատճառը ոչ միայն կրծողներն են, այլ՝ պետության կողմից աջակցություն չտրամադրելը: Եթե 2022 թվականին, երբ գործում էր աշնացանացանի սուբսիդավորումը, մշակվել է ավելի քան 6 հազար 51 հեկտար ցորեն, իսկ հաջորդ տարի, երբ ծրագիրը դադարեցվել է, ցանքսը կտրուկ նվազել է՝ հասնել 4 հազարի, այս տարի ևս աշնանացանը կրճատվել է 400 հեկտարով:

Համայնքի գյուղատնտեսության ու բնապահպանության բաժնի ղեկավար վստահեցրեց՝ կրծողների դեմ պայքարի միջոցառումներ ժամանակին արվել են, բայց այս պահին այլ՝ ավելի լայնամասշտաբ միջոցառում է պետք։

Աշխատանքային խումբը գույքագրել է խնդիրները, ներկայացրել համայնքի ղեկավարին։ Նա էլ տվյալները կներկայացնի Շիրակի մարզպետարանին ու կառավարությանը:

20 սանտիմետրը մեկ մկան բույն է

Կրծողները վնաս են հասցրել նաև Շիրակի մարզի Անի համայնքի տասնյակ գյուղերում: Մարդիկ մտավախություն ունեն, որ սերմերն ընդամենը մկների կեր

կդառնան: Նույն վտանգը սպառնում է նաև գարնանացանին, եթե քայլեր չձեռնարկվեն։

«Պետք է մկների դեմն առնել։ Ամեն 20 սանտիմետրը մեկ մկան բույն է։ Նույն վիճակն է և՛ դաշտերում, և՛ արոտներում»,- դժգոհեց Անիի տարածաշրջանների գյուղացիներից մեկը:

Էկոնոմիկայի նախարարությունից հավաստիացնում են՝ Շիրակի մարզում 19 հազար 10 հեկտար տարածք են մոնիթորինգի արել, և 1300 լիտր թունանյութ տրամադրվել կրծողների դեմ պայքարելու համար:

Կրծողներ ակտիվ են նաև հանարապետության մյուս մարզերում:

Կոտայքի մարզի Զովունի բնակավայրի բնակիչ Յուրի Մրտիրոսյան էլ բողոքեց, որ նույն պատկերն է նաև իրենց մոտ: Նրա այգին ևս տուժել է մկներից:

«Այգում ծառեր եմ տնկել, ոչ մի ծառ չի կպել, մկներն արմատները կրծել են: Շուրջ 300 հազար դրամի վնաս եմ կրել»,-ասաց նա:

Կրծողներից տուծած գյուղացիները հայտարարում են, որ պետությունը պետք է մկների պայքարի դեմ միջոցառում ձեռնարկի ամբողջ հանարպեության տարածքով, որ չտարածվեն: Վնասներ կրած գյուղացիները պետությունից աջակցություն են ակնկալում՝ սուբսիադավորման կամ էլ անտոկոս վարկերի տեսքով:

Հեղինակ՝ Մանյա Պողոսյա

Նախարարը գինը բարձր է համարում, խաղողագործները՝ ցածր

Ինչ է որոշել Կառավարությունը