Հայաստանի ձկնաբուծության ոլորտը հայտնվել է լուրջ խնդիրների առաջ։ Տնտեսագետ Աղասի Թավադյանի գնահատմամբ՝ վերջին ամիսներին Հայաստանում շուրջ 20 հազար տոննա ձկնամթերք է փչացել։ Նրա խոսքով՝ պատճառներից մեկը հայկական ձկան արտահանման շուկաների սահմանափակումներն են։
Այս թիվը, սակայն, այս պահին պետք է դիտարկել որպես տնտեսագետի գնահատական, քանի դեռ համապատասխան պետական մարմինների կողմից դրա վերաբերյալ պաշտոնական տվյալներ չեն հրապարակվել։
Արտահանման շուկայի խնդիրն անդրադառնում է արտադրողին
Հայաստանի ձկնաբուծության ոլորտը զգալիորեն կախված է արտահանման հնարավորություններից։ Տնտեսագետի ներկայացրած տվյալների համաձայն՝ Հայաստանում տարեկան արտադրվում է մոտ 24 հազար տոննա ապրանքային ձուկ, որի ավելի քան 40 տոկոսը նախկինում արտահանվում էր՝ հիմնականում Ռուսաստանի շուկա։
Ռուսաստանի շուկայում առաջացած սահմանափակումները, այդպիսով, կարող են անմիջական ազդեցություն ունենալ հայկական արտադրողների վրա։ Երբ արտահանման հնարավորությունները կրճատվում են, արտադրողը կանգնում է ավելացած պաշարների, իրացման դժվարությունների և պահեստավորման ծախսերի առաջ։
Ձկնաբուծության առանձնահատկությունն այն է, որ արտադրանքը երկար ժամանակ պահեստավորելը հեշտ չէ։ Սառեցված արտադրանքի դեպքում անգամ անհրաժեշտ են համապատասխան պահեստային հզորություններ, իսկ դրանց պահպանման ծախսերը ևս մեծանում են։
20 հազար տոննայի հայտարարությունը հարցեր է առաջացնում
Եթե տնտեսագետի նշած մոտ 20 հազար տոննայի գնահատականը համապատասխանում է իրականությանը, ապա խոսքը ոլորտի համար շատ մեծ ծավալի կորստի մասին է։
Հայաստանում մեկ տարվա ընթացքում արտադրվող ապրանքային ձկան շուրջ 24 հազար տոննա ծավալի համեմատ այս թիվը առանձնապես մեծ է։
Այդ պատճառով անհրաժեշտ է պարզել մի քանի կարևոր հարց.
Ի՞նչ տեսակի ձկնամթերքի մասին է խոսքը։
Ո՞ր ժամանակահատվածում է այն փչացել։
Խոսքը արտադրողների պահեստներում մնացած ձկան, թե արդեն իրացման համար նախատեսված արտադրանքի մասին է։
Որքա՞ն մասն է կորցվել արտահանման հնարավորությունների նվազման պատճառով։
Իսկ որքա՞ն արտադրանք է կարողացել իրացվել ներքին շուկայում։
Այս հարցերի պատասխանները թույլ կտան հասկանալ՝ խնդիրը ժամանակավոր արտահանման դժվարությո՞ւն է, թե՞ Հայաստանի ձկնաբուծության շուկայում ավելի խորքային փոփոխություն է տեղի ունենում։
Պետությունը փորձում է աջակցել ոլորտին
Ձկնաբուծության խնդիրները միայն արտադրանքի իրացման հետ չեն կապված։ Արտադրողները միաժամանակ բախվում են ֆինանսական և շուկայական ռիսկերի։
Հայաստանի կառավարությունը վերջերս հաստատել է ձկնաբուծարաններին 450 մլն դրամի աջակցության ծրագիր՝ ոլորտում ստեղծված խնդիրների մեղմացման նպատակով։
Սա ցույց է տալիս, որ արտահանման շուկաների փոփոխությունը պետական մակարդակով ևս դիտարկվում է որպես ոլորտի համար էական խնդիր։
Սակայն այստեղ առաջանում է մեկ այլ հարց․ արդյո՞ք ֆինանսական աջակցությունը բավարար է, եթե արտադրողը շարունակում է ունենալ իրացման շուկայի խնդիր։
Ո՞ւր պետք է արտահանվի հայկական ձուկը
Ռուսական շուկայի հետ կապված խնդիրները նորից առաջ են բերում հայկական ձկնաբուծության համար արտահանման շուկաների դիվերսիֆիկացման հարցը։
Եթե ոլորտը երկարաժամկետ հեռանկարում կախված է մեկ հիմնական շուկայից, այդ շուկայում ցանկացած սահմանափակում կարող է արագ վերածվել արտադրողների համար ֆինանսական խնդրի։
Այլ շուկաներ մտնելը, սակայն, հեշտ գործընթաց չէ։ Անհրաժեշտ են համապատասխան սերտիֆիկացում, սննդամթերքի անվտանգության պահանջների պահպանում, լոգիստիկ լուծումներ, շուկայի ուսումնասիրություն և կայուն մատակարարման հնարավորություն։
Այս ամենը նշանակում է, որ հայկական ձկնաբուծության համար խնդիրը միայն այսօր չվաճառված ձուկը չէ։ Խնդիրը նաև այն է, թե ինչպիսի արտահանման ռազմավարություն կունենա ոլորտը առաջիկա տարիներին։
Եթե ձուկը չի արտահանվում, ի՞նչ է կատարվում ներքին շուկայում
Արտահանման սահմանափակումների պայմաններում տրամաբանական կլիներ ակնկալել, որ արտադրանքի մի մասը կուղղվի ներքին շուկա։
Սակայն այստեղ ևս կա սահմանափակում․ Հայաստանի ներքին շուկան ունի որոշակի սպառողական կարողություն, և արտահանման համար նախատեսված ամբողջ ծավալը հնարավոր չէ միանգամից տեղափոխել տեղական սպառման շուկա։
Արդյունքում արտադրողը կարող է հայտնվել երկընտրանքի առաջ՝ նվազեցնել արտադրությունը կամ շարունակել արտադրել՝ չիմանալով, թե որտեղ է իրացնելու արտադրանքը։
Եթե այս իրավիճակը երկարատև դառնա, այն կարող է անդրադառնալ ոչ միայն պատրաստի ձկան իրացման, այլև նոր արտադրական ներդրումների վրա։
Agropress-ի հարցը՝ 20 հազար տոննան պե՞տք է հաստատել
Տնտեսագետի հայտարարությունը կարևոր ազդանշան է, սակայն այն միաժամանակ պահանջում է պաշտոնական ճշտում։
Agropress-ը դիմելու է համապատասխան պետական կառույցներին՝ պարզելու, թե իրականում որքան ձկնամթերք է ոչնչացվել կամ փչացել վերջին ամիսներին, ինչ ծավալի արտադրանք է մնացել ձկնաբուծարաններում, որքան է արտահանվել և որքանն է իրացվել Հայաստանի ներքին շուկայում։
Եթե 20 հազար տոննայի գնահատականը հաստատվի, ապա Հայաստանի ձկնաբուծության ոլորտում ստեղծված իրավիճակը կարելի է համարել ոչ միայն արտահանման, այլև արտադրության և պարենային տնտեսության լուրջ խնդիր։
Իսկ եթե պաշտոնական տվյալները զգալիորեն տարբերվեն այդ թվից, դա ևս կարևոր տեղեկություն կլինի՝ ցույց տալու համար, թե իրականում ինչ չափերի է հասել ոլորտի ճգնաժամը։
Մի բան ակնհայտ է․ հայկական ձկնաբուծության համար այսօր հարցը միայն ձուկ արտադրելը չէ։ Պետք է նաև ունենալ այն վաճառելու կայուն շուկա։