Անասնապահության մեջ կենդանու տարիքը, ծագումը և գենետիկական առանձնահատկությունները կարևոր նշանակություն ունեն ճիշտ բուծման որոշումներ ընդունելու համար։ Սակայն շատ տնտեսություններում այդ տվյալները ստանալու համար անհրաժեշտ են լաբորատոր հետազոտություններ, լրացուցիչ աշխատանք և երբեմն՝ երկար սպասել։

Ավստրալիայում գիտնականները ցույց են տվել, որ այս գործընթացը կարող է զգալիորեն արագանալ․ խոշոր եղջերավոր անասունների գենետիկական թեստավորումը հնարավոր է իրականացնել անմիջապես ֆերմայում՝ արդյունքները ստանալով 24 ժամից պակաս ժամանակում։

Քվինսլենդի համալսարանի հետազոտողները նոր մեթոդը փորձարկել են երեք առևտրային անասնաբուծական տնտեսություններում։ Փորձարկումների ընթացքում մոտ 24 կենդանու համար մեկ ֆերմայում 24 ժամից պակաս ժամանակում ստացվել են կենդանու տարիքի, ծնողների և գենետիկական արժեքի վերաբերյալ տվյալներ։

Ի՞նչ է ստուգում այս թեստը

Հետազոտողները կիրառել են այսպես կոչված low-pass nanopore sequencing տեխնոլոգիան։ Պարզ ասած՝ սարքը կարդում է կենդանու ԴՆԹ-ի որոշակի հատվածներ և դրանց միջոցով տեղեկություն ստանում նրա գենետիկական առանձնահատկությունների մասին։

Նոր համակարգը կարողացել է միաժամանակ գնահատել երեք կարևոր ցուցանիշ.

- կենդանու մոտավոր տարիքը,
- նրա ծնողներին կամ ծագումը,
- բուծման համար կարևոր գենետիկական արժեքը։

Այս տվյալները կարող են օգնել ֆերմերին որոշել, թե որ կենդանիներին է նպատակահարմար պահել բուծման համար, որոնցից հրաժարվել և որ կենդանիների սերունդը կարող է ավելի արժեքավոր լինել։

Արդյունքը՝ մեկ օրից էլ քիչ ժամանակում

Հետազոտության ամենահետաքրքիր մասը թեստավորման արագությունն է։

Գիտնականների թիմը ԴՆԹ-ի առանձնացման, նմուշի նախապատրաստման և հետագա աշխատանքների համար ծախսել է մոտ 4 ժամ, իսկ հաջորդ փուլում նմուշները ֆերմայում ենթարկվել են գենետիկական վերլուծության։

Ամբողջ գործընթացի արդյունքում կենդանիների վերաբերյալ հիմնական գենետիկական տվյալները հնարավոր է եղել ստանալ 24 ժամից պակաս ժամանակում։

Սա հատկապես կարևոր է այն շրջանների համար, որտեղ անասունների հսկայական հոտերը տարածված են մեծ տարածքներում, իսկ կենդանիներին բազմիցս հավաքելը մեծ ծախս և ժամանակ է պահանջում։

Կենդանու տարիքը՝ առանց ծննդյան ճշգրիտ տվյալների

Ավստրալիայի հյուսիսային շրջաններում անասունները հաճախ պահվում են մեծ տարածքներում, և յուրաքանչյուր կենդանու ծննդյան ճշգրիտ ամսաթիվը միշտ չէ, որ հայտնի է։

Նոր տեխնոլոգիայի միջոցով գիտնականները կարողացել են երիտասարդ կենդանիների տարիքը գնահատել վեց ամսից պակաս սխալմամբ։

Սա կարող է նշանակություն ունենալ կերակրման, վաճառքի, բուծման և հոտի կառավարման որոշումների համար։

Ավելին՝ հետազոտողները պարզել են, որ կենդանու մազը հարմար նմուշ է նման հետազոտության համար։ Այսինքն՝ նմուշ վերցնելու համար անհրաժեշտ չէ բարդ միջամտություն կատարել։

Կենդանու մազը կարելի է վերցնել այն պահին, երբ անասունն արդեն անցնում է սովորական զննման կամ կառավարման գործընթացով։

Ինչու է սա կարևոր բուծման համար

Գենետիկական տվյալները կարող են ֆերմերին օգնել ավելի հիմնավորված ընտրություն կատարել։

Օրինակ՝ եթե տնտեսությունում կան բազմաթիվ ցուլեր կամ էգ կենդանիներ, ֆերմերը կարող է գենետիկական տվյալների հիման վրա ավելի լավ հասկանալ, թե որ կենդանիներն ունեն ցանկալի հատկանիշներ և կարող են ավելի լավ սերունդ տալ։

Հետազոտության շրջանակում ֆերմերների շրջանում անցկացված հարցումը ցույց է տվել, որ արագ գենետիկական թեստավորման նկատմամբ հատկապես մեծ հետաքրքրություն կա ցուլերի ընտրության, ոչ արդյունավետ կենդանիների դուրսբերման, բուծման համար նոր էգերի ընտրության և կենդանիների ծագման ճշգրտման հարցերում։

Հարցվածների ավելի քան 80 տոկոսը ծնողության հաստատումը համարել է շատ օգտակար, իսկ մոտ կեսը կարևորել է 24 ժամվա ընթացքում արդյունք ստանալու հնարավորությունը։

Ի՞նչ է նշանակում «գենետիկական արժեք»

Պարզ ասած՝ սա կենդանու գեների հիման վրա գնահատական է, թե ինչպիսի հատկանիշներ կարող է այն փոխանցել հաջորդ սերնդին։

Օրինակ՝ որոշ կենդանիներ կարող են ունենալ ավելի լավ աճի, մսի որակի, առողջության կամ վերարտադրողականության հետ կապված գենետիկական ներուժ։

Եթե ֆերմերը կարողանում է նման տվյալները ստանալ կենդանու կյանքի ավելի վաղ փուլում, նա կարող է ավելի շուտ որոշել՝ որ կենդանիներին պահել և որոնք չօգտագործել բուծման համար։

Այսպիսով, գենետիկական թեստը կարող է վերածվել ոչ միայն գիտական հետազոտության, այլև տնտեսական որոշումների գործիքի։

Սակայն տեխնոլոգիան դեռ ամբողջությամբ պատրաստ չէ

Գիտնականները շեշտում են, որ մինչև տեխնոլոգիայի լայն առևտրային կիրառումը դեռ կան խնդիրներ լուծելու։

Դրանցից մեկը արժեքն է։ Ֆերմերների հարցման ընթացքում 40 տոկոսը նշել է, որ պատրաստ կլիներ ավելի բարձր գին վճարել արագ արդյունքի համար, սակայն թեստավորման արժեքը դեռ կարող է սահմանափակել դրա տարածումը։

Այսինքն՝ տեխնոլոգիան արդեն ցույց է տվել իր հնարավորությունները, սակայն դեռ պետք է պարզել, թե որքան մատչելի կլինի այն սովորական ֆերմերների համար։

Կարո՞ղ է նման տեխնոլոգիան հասնել նաև Հայաստան

Հայաստանի անասնապահության համար այս տեխնոլոգիայի ամենահետաքրքիր կողմը ոչ թե այն է, որ Ավստրալիայում կարողանում են ԴՆԹ թեստ անել ֆերմայում, այլ այն, որ գենետիկական տվյալները կարող են աստիճանաբար դառնալ անասնապահության կառավարման գործիք։

Հայաստանում նույնպես կարևոր են կենդանիների ծագման ճշգրիտ հաշվառումը, բարձրարժեք բուծական կենդանիների ընտրությունը, հոտի արդյունավետության բարձրացումը և արտադրողականության տարբերությունների բացահայտումը։

Եթե ապագայում նման արագ թեստավորումը դառնա ավելի մատչելի և հասանելի, ֆերմերը կարող է կենդանու մասին կարևոր տվյալներ ստանալ ոչ թե շաբաթներ անց լաբորատոր արդյունքից, այլ անմիջապես տնտեսությունում։

Սա կարող է փոխել անասնապահության վերաբերյալ որոշումների ընդունման տրամաբանությունը․ ֆերմերը կենդանուն կգնահատի ոչ միայն արտաքին տեսքով և արդեն ունեցած արդյունքներով, այլ նաև նրա գենետիկական ներուժով։

Ավստրալիայի այս հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ այդ ուղղությամբ տեխնոլոգիան արդեն դուրս է գալիս միայն լաբորատորիայի սահմաններից և մոտենում է հենց ֆերմային։

Աղբյուրներ՝ Քվինսլենդի համալսարան (The University of Queensland), Queensland Alliance for Agriculture and Food Innovation, Meat & Livestock Australia և Queensland Department of Primary Industries։