Անասնապահական տնտեսություններում գոմաղբը սովորաբար դիտարկվում է որպես մեկ ընդհանուր թափոն։ Սակայն նոր տեխնոլոգիական մոտեցումը փորձում է բաժանել դրա երկու հիմնական բաղադրիչները՝ կոշտ գոմաղբն ու մեզը։ Պատճառը պարզ է․ մեզը պարունակում է մեծ քանակությամբ ազոտ, իսկ դրա առանձնացումը կարող է միաժամանակ նվազեցնել արտանետումները և ստեղծել պարարտանյութի լրացուցիչ աղբյուր։
Ժամանակակից անասնապահության մեջ կենդանիների թափոնների կառավարումը աստիճանաբար դառնում է ոչ միայն մաքրության, այլև արտադրության արդյունավետության հարց։
Կովի մեզը և կոշտ գոմաղբը սովորաբար խառնվում են գոմում կամ գոմաղբի պահեստավորման ընթացքում։ Սակայն դրանց առանձնացումը կարող է փոխել այդ թափոնների հետագա օգտագործման հնարավորությունները։
Նիդերլանդական Hanskamp ընկերությունը մշակել է այս գաղափարի վրա հիմնված CowToilet համակարգը, որը նախատեսված է կովի մեզը անմիջապես կենդանու պոչի տակ հավաքելու և այն կոշտ գոմաղբից առանձնացնելու համար։
Ինչու՞ առանձնացնել մեզը
Կովը սովորաբար միաժամանակ չի միզում և կղկղում։
Հենց այս բնական վարքն է օգտագործվում համակարգի հիմքում։
Մեզը հավաքվում է առանձին, իսկ կոշտ գոմաղբը մնում է առանձին հոսքում։
Սա կարևոր է, որովհետև երբ մեզի մեջ առկա ազոտը խառնվում է գոմաղբի հետ, որոշ պայմաններում կարող են առաջանալ ամոնիակի կորուստներ։
Առանձին հավաքելու դեպքում հնարավոր է ավելի լավ վերահսկել այդ ազոտը։
Մեզը կարող է դառնալ պարարտանյութի աղբյուր
Կովի մեզը հարուստ է ազոտով, և դրա ճիշտ հավաքումն ու հետագա կառավարումը կարող են այն դարձնել գյուղատնտեսական ռեսուրս։
Hanskamp-ը նշում է, որ CowToilet-ի միջոցով հավաքված ազոտով հարուստ մեզը կարող է օգտագործվել որպես պարարտանյութի այլընտրանքային աղբյուր։
Այս մոտեցման տրամաբանությունը հետևյալն է․
կենդանի → մեզ → առանձին հավաքում → պահեստավորում/մշակում → պարարտանյութ։
Այսինքն՝ այն, ինչը նախկինում դիտարկվում էր որպես թափոն, կարող է վերադառնալ գյուղատնտեսական արտադրության շրջանառություն։
Սա միայն մեկ սարքի մասին չէ
Մեզի և կոշտ գոմաղբի առանձնացման գաղափարը ուսումնասիրվում է նաև այլ անասնապահական համակարգերում։
EU CAP Network-ի ներկայացրած տեխնոլոգիական լուծումներից մեկում հորթերի գոմերում օգտագործվում է հատուկ հատակային համակարգ, որի միջոցով մեզը անցնում է առանձին հավաքման ուղի, իսկ կոշտ գոմաղբը հավաքվում է առանձին։ Նպատակը ազոտի և ֆոսֆորի ավելի արդյունավետ վերականգնումն է։
Այսպիսով, խոսքը միայն կովերի համար նախատեսված մեկ տեխնոլոգիայի մասին չէ։
Գաղափարն ավելի լայն է՝ անասնապահական թափոնների տարբեր բաղադրիչները հնարավորինս շուտ առանձնացնել և յուրաքանչյուրն օգտագործել իր նպատակով։
Իսկ ի՞նչ է ստանում ֆերմերը
Եթե համակարգը ճիշտ է նախագծված, ֆերմերը կարող է ստանալ մի քանի առավելություն։
Առաջինը՝ սննդանյութերի ավելի վերահսկելի կառավարում։
Երկրորդը՝ գոմաղբի և մեզի առանձին պահեստավորման հնարավորություն։
Երրորդը՝ ազոտի կորուստների նվազեցման ներուժ։
Չորրորդը՝ սեփական տնտեսության մեջ պարարտանյութի լրացուցիչ աղբյուր ստանալու հնարավորություն։
Բացի դրանից, նման համակարգերը կարող են դառնալ ավելի լայն ճշգրիտ անասնապահության մաս, որտեղ կենդանիների վարքը, առողջությունը, կերը, արտանետումները և թափոնների կառավարումը վերահսկվում են տվյալների միջոցով։
Հնարավո՞ր է սա կիրառել Հայաստանում
Հայաստանի անասնապահական տնտեսությունների համար այսպիսի տեխնոլոգիան ամբողջությամբ ներդնելը կարող է պահանջել զգալի ներդրում և համապատասխան գոմային ենթակառուցվածք։
Բայց գաղափարի հիմքում ընկած սկզբունքը կարող է հետաքրքիր լինել նաև փոքր տնտեսությունների համար՝
գոմաղբը չդիտարկել որպես մեկ միասնական թափոն։
Կենդանական ծագման նյութերի ճիշտ տարանջատումը, պահեստավորումը և կոմպոստացումը կարող են հնարավորություն տալ ավելի մեծ քանակությամբ սննդանյութ վերադարձնել հողին։
Սա հատկապես հետաքրքիր է այն տնտեսությունների համար, որոնք միաժամանակ զբաղվում են անասնապահությամբ և բուսաբուծությամբ։
Անասնապահությունը կարող է դառնալ ավելի «շրջանաձև»
Ապագայի անասնապահական տնտեսությունը կարող է աշխատել ոչ միայն «կեր → կենդանի → արտադրանք» սկզբունքով։
Այն կարող է դառնալ ավելի շրջանաձև համակարգ.
կեր → կենդանի → կաթ/միս + գոմաղբ/մեզ → պարարտանյութ → հող → նոր կեր։
Այս մոտեցման դեպքում կենդանու թափոնները դադարում են լինել միայն բնապահպանական խնդիր և դառնում են տնտեսության ներսում օգտագործվող ռեսուրս։
Հենց սա է պատճառը, որ անասնապահության տեխնոլոգիական զարգացումը այսօր վերաբերում է ոչ միայն կաթի կամ մսի արտադրության ավելացմանը։
Հաջորդ մրցակցային առավելությունը կարող է լինել նաև այն, թե որքան արդյունավետ է ֆերման օգտագործում կենդանուց ստացվող յուրաքանչյուր ռեսուրս՝ ներառյալ այն, ինչը նախկինում պարզապես թափոն էր համարվում։