Մենք սովոր ենք մտածել, որ բույսերը սնվում են հողից ստացած ջրով և հանքային նյութերով։ Սակայն բնության մեջ կան բույսեր, որոնք լրացրել են իրենց սննդակարգը միանգամայն անսովոր եղանակով․ նրանք որսում և մարսում են միջատների։
Այս բույսերը կոչվում են միջատակեր կամ գիշատիչ բույսեր։ Դրանք հիմնականում հանդիպում են սննդանյութերով, հատկապես ազոտով աղքատ հողերում, որտեղ միջատների որսը լրացուցիչ սննդային աղբյուր է դառնում։
Վեներայի ճանճորսիչ․ թակարդ, որը փակվում է վայրկյանների ընթացքում
Վեներայի ճանճորսիչը (Dionaea muscipula) ամենահայտնի գիշատիչ բույսերից է։ Նրա տերևները վերածվել են փոքրիկ թակարդների, որոնց ներսում կան զգայուն մազիկներ։
Երբ միջատը դիպչում է դրանց, իսկ ազդակները կրկնվում են կարճ ժամանակահատվածում, թակարդը արագ փակվում է։ Այնուհետև բույսը սկսում է մարսել որսը՝ ստանալով անհրաժեշտ սննդանյութեր։
Սափորաբույս․ բնական թակարդ՝ հեղուկով լի ներսում
Սափորաբույսերի տերևները ձևափոխվել են սափորի նման կառույցների։ Դրանց ներսում կա հեղուկ, իսկ եզրերը հաճախ սայթաքուն են։
Միջատները գրավվում են բույսի գույնով, բույրով կամ քաղցր արտազատուկներով։ Երբ ընկնում են սափորի ներսը, դժվարությամբ են դուրս գալիս և մարսվում բույսի կողմից։
Ցողաբույս․ որս՝ կպչուն կաթիլների օգնությամբ
Ցողաբույսը միջատներին որսում է տերևների վրա գտնվող կպչուն հեղուկի կաթիլներով։ Դրանք հեռվից նման են ցողի։
Միջատը նստում է տերևին, կպչում հեղուկին, իսկ բույսի տերևը կարող է աստիճանաբար ծալվել նրա շուրջը։ Այնուհետև սկսվում է մարսման գործընթացը։
Ինչո՞ւ են բույսերը սկսել միջատներ որսալ
Գիշատիչ բույսերի մեծ մասը աճում է այնպիսի վայրերում, որտեղ հողը աղքատ է ազոտով և այլ հանքային սննդանյութերով։
Ֆոտոսինթեզի միջոցով նրանք, ինչպես մյուս բույսերը, շարունակում են արտադրել իրենց անհրաժեշտ օրգանական նյութերը։ Իսկ միջատներից ստանում են լրացուցիչ սննդանյութեր, որոնք օգնում են աճին ու զարգացմանը։
Այսինքն՝ նրանք միջատներով չեն փոխարինում արևի լույսը, այլ լրացնում են սնուցման հնարավորությունները։
Կարելի՞ է գիշատիչ բույսեր աճեցնել տանը
Այո։ Վեներայի ճանճորսիչը, ցողաբույսերի որոշ տեսակներ և սափորաբույսերը կարելի է աճեցնել նաև տնային պայմաններում։
Սակայն դրանք սովորական սենյակային բույսեր չեն։ Յուրաքանչյուր տեսակ ունի իր պահանջները՝
- Լույս․ Վեներայի ճանճորսիչին անհրաժեշտ է շատ պայծառ լույս, հաճախ՝ ուղիղ արև։
- Ջուր․ Սովորաբար օգտագործում են անձրևաջուր, թորած կամ հակառակ օսմոսով մաքրված ջուր, քանի որ ծորակի ջրի հանքանյութերը կարող են վնասել բույսին։
- Հող․ Պետք է օգտագործել տվյալ տեսակի համար նախատեսված, սննդանյութերով աղքատ հիմք։
- Պարարտացում․ Սովորական պարարտանյութերը կարող են վնասել այս բույսերին։
Կարևոր է նաև հիշել, որ Վեներայի ճանճորսիչը պետք չէ անընդհատ ձեռքով ստիպել փակել թակարդները․ դա բույսի համար ավելորդ էներգիայի կորուստ է։
Բույսեր, որոնք փոխել են մեր պատկերացումները
Գիշատիչ բույսերը բնության հարմարվողականության ուշագրավ օրինակներից են։ Դրանք ցույց են տալիս, թե ինչպես կարող են բույսերը զարգացնել անսովոր մեխանիզմներ՝ գոյատևելու դժվար պայմաններում։
Եվ եթե երբևէ մտածել եք, որ միջատներն են միայն բույսերով սնվում, ապա բնությունն ունի հակառակ օրինակը ևս․ կան բույսեր, որոնք իրենք են որսորդի դերում։