Եվրոպական խորհրդարանի կողմից հայկական արտադրանքի նկատմամբ առևտրային ազատականացման ժամանակավոր միջոցառումների ընդունումը Հայաստանի տնտեսության համար կարևոր քայլ է, սակայն դրա իրական նշանակությունը հատկապես մեծ է գյուղատնտեսության համար։

Եվրոպական խորհրդարանը միջոցառումները հաստատել է 583 «կողմ», 49 «դեմ» և 39 «ձեռնպահ» ձայների հարաբերակցությամբ։ Նոր հնարավորությունը հայկական արտադրողների համար կարող է նշանակել ոչ միայն եվրոպական շուկա մուտքի ավելի բարենպաստ պայմաններ, այլև Հայաստանի գյուղատնտեսության արտահանման ուղղությունների փոփոխություն։

Ռուսական շուկայից՝ նաև դեպի Եվրոպա

Տարիներ շարունակ հայկական գյուղմթերքի արտահանման հիմնական ուղղություններից մեկը Ռուսաստանն է եղել։ ԵՄ-ի հետ առևտրային պայմանների ազատականացումը հնարավորություն է տալիս հայկական արտադրողներին աստիճանաբար ձևավորել այլընտրանքային ուղղություն։

Եվրահանձնաժողովի տվյալներով՝ նախատեսվող միջոցառումները կարող են ընդգրկել Հայաստանի՝ Ռուսաստան նախկինում արտահանած թարմ մրգերի, բանջարեղենի և բույսերի գրեթե 99%-ը։

Սա հատկապես կարևոր է այնպիսի արտադրանքի համար, ինչպիսիք են ծիրանը, դեղձը, սալորը, խնձորը, տանձը, խաղողը, հատապտուղները, ինչպես նաև թարմ բանջարեղենը։

Հայաստանի համար ստեղծվում է հնարավորություն աշխատելու ոչ միայն մեկ շուկայի, այլև մոտ 450 միլիոն սպառող ունեցող ԵՄ միասնական շուկայի հետ։

Ո՞ր ոլորտներն են ամենաշատը շահելու

Առաջին հերթին ուշադրության կենտրոնում կարող են հայտնվել մրգի և բանջարեղենի արտադրողները։

Հայկական ծիրանը, դեղձը, սալորը, խաղողը և այլ մրգեր արդեն ունեն միջազգային շուկաներում ճանաչելիություն։ Սակայն եվրոպական շուկա մտնելու համար միայն արտադրանքի լավ համը բավարար չէ։

ԵՄ շուկան պահանջում է արտադրանքի անվտանգության, հետագծելիության, ֆիտոսանիտարական համապատասխանության, փաթեթավորման և որակի խիստ չափանիշների պահպանում։

Այսպիսով, նոր հնարավորությունը միաժամանակ նաև պահանջ է հայկական գյուղատնտեսության նկատմամբ՝ բարձրացնել արտադրության որակը և համապատասխանեցնել այն միջազգային չափանիշներին։

Ջերմոցային տնտեսությունները կարող են նոր հնարավորություններ ստանալ

Առանձին ուշադրության է արժանի ջերմոցային արտադրությունը։

Լոլիկը, վարունգը, պղպեղը, սմբուկը և այլ բանջարեղեններ եվրոպական շուկա կարող են մուտք գործել այն դեպքում, երբ արտադրողը կարողանա ապահովել կայուն որակ, անհրաժեշտ ծավալ և կանոնավոր մատակարարում։

Սա կարող է խթանել ոչ միայն նոր ջերմոցների ստեղծումը, այլև արդեն գործող տնտեսությունների տեխնոլոգիական վերազինումը։

Եթե եվրոպական գնորդը պահանջում է նույն որակի և ծավալի արտադրանք ամբողջ սեզոնի ընթացքում, արտադրողը ստիպված է անցնել ավելի կազմակերպված արտադրության։

Խոսքը միայն ֆերմերի մասին չէ

Եվրոպական շուկա արտահանման հնարավորությունը կարող է զարգացնել գյուղատնտեսության հետ կապված մի ամբողջ շղթա։

Ավելի մեծ պահանջարկ կարող է առաջանալ՝

- սառնարանային պահեստների,
- տեսակավորման կենտրոնների,
- փաթեթավորման արտադրամասերի,
- լաբորատոր ծառայությունների,
- սերտիֆիկացման,
- սառը շղթայի,
- գյուղմթերքի լոգիստիկայի,
- հետագծելիության համակարգերի նկատմամբ։

Այսինքն՝ եվրոպական շուկա մեկ տոննա խնձոր վաճառելու համար անհրաժեշտ ենթակառուցվածքները կարող են Հայաստանում ստեղծել նոր բիզնեսներ և աշխատատեղեր։

Վերամշակված արտադրանքի համար ևս հնարավորություն է ստեղծվում

Նոր առևտրային պայմանները հետաքրքիր են նաև գյուղմթերքի վերամշակման ոլորտի համար։

Մրգային հյութերը, չրերը, պահածոները, գինին և գյուղատնտեսական հումքից ստացվող այլ արտադրանքները կարող են հայկական արտադրողների համար դառնալ ԵՄ շուկա դուրս գալու լրացուցիչ ուղղություններ։

Հատկապես կարևոր է այն, որ վերամշակումը թույլ է տալիս արտադրողին չսահմանափակվել թարմ արտադրանքի կարճ սեզոնով և ավելի մեծ արժեք ստեղծել Հայաստանում։

Ծաղիկների արտադրությունը ևս կարող է շահել

Եվրոպական կողմը վերջին շրջանում առանձնացրել է նաև հայկական ծաղիկների արտահանման աճը։

Սա կարող է նոր հնարավորություններ ստեղծել հատկապես ջերմոցային ծաղկաբուծության համար։

Հայաստանը կարող է աստիճանաբար զարգացնել ոչ միայն ավանդական գյուղատնտեսական արտադրանքի, այլև բարձրարժեք և արտահանման համար նախատեսված ջերմոցային արտադրանքի ուղղությունը։

Սակայն մաքսի նվազեցումը դեռ արտահանում չէ

Նոր հնարավորությունը չպետք է ընկալել որպես այնպիսի իրավիճակ, երբ հայկական ցանկացած գյուղմթերք ավտոմատ կերպով կարող է հայտնվել եվրոպական սուպերմարկետներում։

Մաքսային արտոնությունը շուկա մուտք գործելու միայն մեկ բաղադրիչն է։

Արտահանողը պետք է կարողանա ապահովել ԵՄ սննդամթերքի անվտանգության, ֆիտոսանիտարական, ծագման, փաթեթավորման և այլ պահանջները։

Որոշ ապրանքների դեպքում պահպանվում են նաև սակագնային քվոտաներ և շուկայի պաշտպանության մեխանիզմներ։

Հետևաբար հիմնական հարցը հիմա ոչ միայն այն է, թե «ինչ ապրանք կարող ենք Եվրոպա արտահանել», այլ՝ «ինչ ապրանք կարող ենք արտադրել եվրոպական չափանիշներով և կայուն ծավալով»։

Երկու տարին կարող է որոշիչ լինել

Նախատեսվող առևտրային միջոցառումները ժամանակավոր բնույթ ունեն և նախատեսվում են երկու տարվա համար՝ կարգավորման ուժի մեջ մտնելուց հետո։

Սա նշանակում է, որ Հայաստանի համար առաջիկա ժամանակահատվածը պետք է դիտարկել որպես հնարավորություն՝ եվրոպական շուկայում իրական դիրքավորվելու համար։

Եթե այս ընթացքում հայկական ընկերությունները կարողանան գտնել գործընկերներ, ստանալ անհրաժեշտ հավաստագրեր, կառուցել լոգիստիկ շղթաներ և ձևավորել մշտական մատակարարումներ, ապա երկու տարին կարող է վերածվել ավելի երկարաժամկետ համագործակցության հիմքի։

Ի՞նչ պետք է անել հիմա

Հայաստանի գյուղատնտեսության համար առաջնահերթ կարող են դառնալ մի քանի ուղղություններ՝

1. Արտադրողներին իրազեկել ԵՄ շուկայի պահանջների մասին։

2. Զարգացնել լաբորատոր և ֆիտոսանիտարական կարողությունները։

3. Խթանել միջազգային որակի ստանդարտների ներդրումը։

4. Աջակցել սառնարանային պահեստների և տեսակավորման կենտրոնների ստեղծմանը։

5. Զարգացնել փաթեթավորման և վերամշակման ենթակառուցվածքները։

6. Հայկական արտադրողներին կապել եվրոպական գնորդների և ներմուծողների հետ։

7. Արտադրողներին օգնել արտահանման համար անհրաժեշտ փաստաթղթերի և հավաստագրերի ձեռքբերման հարցում։

Եվրամիությունը հայտարարել է նաև 18 մլն եվրոյի լրացուցիչ աջակցության մասին՝ Հայաստանի առևտրի դիվերսիֆիկացման և արտահանման կարողությունների ուժեղացման նպատակով։

Հայաստանի գյուղատնտեսության համար սա ի՞նչ է նշանակում

Եթե նախկինում հայկական արտադրողը հիմնականում մտածում էր «Հայաստան–Ռուսաստան» ուղղությամբ, ապա այժմ կարող է ձևավորվել ավելի բազմազան մոդել՝ Հայաստան–Ռուսաստան + Հայաստան–ԵՄ։

Սա կարող է նվազեցնել մեկ շուկայից կախվածությունը և միաժամանակ ստիպել հայկական գյուղատնտեսությանը բարձրացնել արտադրանքի որակը, ներդնել նոր տեխնոլոգիաներ և զարգացնել ամբողջ արժեշղթան։

Ուստի այս որոշման ամենամեծ հնարավորությունը գուցե նույնիսկ մաքսային արտոնությունը չէ։

Ամենամեծ հնարավորությունը հայկական գյուղատնտեսությունը եվրոպական շուկայի պահանջներին համապատասխան վերափոխելու հնարավորությունն է։

Եթե Հայաստանը կարողանա առաջիկա երկու տարին օգտագործել ոչ միայն արտահանման ծավալը մեծացնելու, այլև արտադրության, փաթեթավորման, պահեստավորման, սերտիֆիկացման և լոգիստիկայի համակարգերը զարգացնելու համար, ապա Եվրոպական շուկա մուտքը կարող է դառնալ Հայաստանի գյուղատնտեսության արտահանման կառուցվածքի երկարաժամկետ փոփոխության սկիզբ։