Աշխարհի հողային ռեսուրսները շարունակում են վատանալ, իսկ գյուղատնտեսության համար արդեն հայտնի լուծումները դեռևս չեն կիրառվում անհրաժեշտ արագությամբ և մասշտաբով։ Այս մասին ահազանգում է ՄԱԿ-ի Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության՝ FAO-ի նոր գլոբալ գնահատականը, որը ներկայացվել է ՄԱԿ-ի՝ անապատացման դեմ պայքարի կոնվենցիայի COP17 համաժողովում։
«Աշխարհի հողային ռեսուրսների վիճակը 2026» զեկույցի համաձայն՝ ուսումնասիրված տարածաշրջանների և ենթատարածաշրջանների 52.5 տոկոսում հողերի կառավարումը գնահատվել է վատ կամ շատ վատ։ Մոտ մեկ երրորդում այն գնահատվել է բավարար, իսկ միայն 14 տոկոսում՝ լավ կամ շատ լավ։
Հողի ամենամեծ սպառնալիքը էրոզիան է
FAO-ի գնահատմամբ՝ հողերի համար ամենամեծ վտանգը շարունակում է մնալ էրոզիան։ Անկայուն գյուղատնտեսական գործելակերպը, կլիմայի փոփոխությունը և ծայրահեղ եղանակային երևույթները արագացնում են բերրի հողի կորուստը։
Հողի վրա ճնշում են գործադրում նաև օրգանական նյութերի նվազումը, սննդանյութերի սխալ կառավարումը, հողի կենսաբազմազանության կորուստը, աղակալումը, աղտոտումը և քաղաքային տարածքների ընդլայնումը։
Խնդիրը միայն բնապահպանական չէ։ Հողը համաշխարհային պարենային համակարգի հիմքն է․ FAO-ի տվյալներով՝ այն ապահովում է մեր սննդի արտադրության ավելի քան 95 տոկոսը, հյուրընկալում է համաշխարհային կենսաբազմազանության մոտ 59 տոկոսը և համարվում է մոլորակի երկրորդ խոշորագույն ածխածնային պահոցը՝ օվկիանոսներից հետո։
Գիտենք՝ ինչպես փրկել հողը, բայց չենք անում
Նոր զեկույցի ամենակարևոր շեշտադրումներից մեկն այն է, որ խնդիրը միայն գիտելիքի պակասը չէ։
Գյուղատնտեսության ոլորտում արդեն հայտնի են հողի առողջությունը պահպանող մի շարք մեթոդներ՝ նվազեցված հողամշակում, ծածկող մշակաբույսեր, ցանքաշրջանառություն, սննդանյութերի ինտեգրված կառավարում, օրգանական նյութերի օգտագործում և ագրոանտառային համակարգեր։
Սակայն ուսումնասիրված տարածաշրջանների ավելի քան կեսում այդ կայուն կառավարման մեթոդների կիրառումը գնահատվել է ցածր կամ շատ ցածր։ Ավելին՝ 58 տոկոսը 2015 թվականից ի վեր վատթարացման միտում է արձանագրել, իսկ բարելավում արձանագրվել է միայն մոտ 10 տոկոսի դեպքում։
FAO-ն ընդգծում է, որ գյուղացիներին անհրաժեշտ են ոչ միայն գիտելիքներ, այլև ֆինանսական աջակցություն, տեղական տվյալներ, տեխնիկական կարողություններ և խթաններ, որպեսզի հողի պահպանման մեթոդները լայնորեն կիրառվեն։
Հողերի խնդիրը կարող է վերածվել պարենի խնդրի
FAO-ի նոր գնահատականը հատկապես կարևոր է այն պայմաններում, երբ աշխարհի բնակչությունը շարունակում է աճել, իսկ գյուղատնտեսությունը ստիպված է ավելի մեծ քանակությամբ սնունդ արտադրել սահմանափակ ռեսուրսների պայմաններում։
2015 թվականից ի վեր աշխարհի բնակչությունն աճել է մոտ 800 միլիոնով, իսկ հիմնական մշակաբույսերի բերքահավաքի տարածքն ավելացել է մոտ 80 միլիոն հեկտարով։ Միաժամանակ հողերի վրա աճում է քաղաքաշինության, աղտոտման, կլիմայական փոփոխությունների և գյուղատնտեսական ոչ կայուն մեթոդների ազդեցությունը։
Այս պայմաններում հողի բերրիության շարունակական անկումը նշանակում է, որ ապագայում նույն տարածքից բավարար քանակությամբ սնունդ ստանալը կարող է ավելի դժվար և ավելի թանկ դառնալ։
Խնդիրը համաշխարհային է, բայց լուծումը՝ նաև գյուղացու դաշտում
ՄԱԿ-ի գնահատականը փաստացի ցույց է տալիս, որ հողի պաշտպանության հարցը պետք է դիտարկել ոչ միայն որպես բնապահպանական խնդիր, այլև որպես գյուղատնտեսական արտադրողականության և պարենային անվտանգության հարց։
Հողի առողջության վերականգնումը կարող է միաժամանակ բարձրացնել գյուղատնտեսության դիմադրողականությունը երաշտների և ծայրահեղ եղանակային պայմանների նկատմամբ, պահպանել ջրային ռեսուրսները և երկարաժամկետ հեռանկարում աջակցել բերքատվությանը։
FAO-ի ուղերձը պարզ է․ աշխարհն արդեն ունի հողի պահպանման բազմաթիվ գործիքներ։ Այժմ գլխավոր խնդիրը դրանք գյուղացուն հասանելի դարձնելն ու լայնորեն կիրառելն է։