Հայկական մրգի, բանջարեղենի և մի շարք այլ արտադրանքների արտահանման համար նոր հնարավորություններ կարող են բացվել Եվրոպական միության շուկայում։

Սեպտեմբերի 2-ին Եվրոպական միության խորհուրդը հավանություն է տվել Հայաստանի համար ժամանակավոր առևտրային արտոնությունների տրամադրման առաջարկին։ Նախատեսվող միջոցառումների նպատակն է աջակցել Հայաստանի տնտեսությանը՝ ռուսական շուկայում հայկական ապրանքների նկատմամբ կիրառված սահմանափակումների պայմաններում։

ԵՄ խորհրդի տվյալներով՝ նոր միջոցառումները կարող են ազատականացնել Հայաստանից դեպի Եվրամիություն արտահանվող ապրանքների մոտ 80 տոկոսը։

Հայաստանի գյուղատնտեսության համար այս որոշման կարևորությունը հատկապես այն է, որ արտոնությունների շրջանակում ընդգրկվելու են նաև մի շարք գյուղատնտեսական ապրանքներ։

Մրգի և բանջարեղենի համար նոր հնարավորություն

ԵՄ խորհրդի հրապարակած տեղեկության համաձայն՝ նախատեսվող միջոցները կվերաբերեն հայկական արտադրանքի լայն շրջանակի։

Դրանց թվում են նաև որոշ գյուղատնտեսական ապրանքներ, որոնց համար այժմ գործում են ներմուծման քվոտաներ և մաքսատուրքեր։

Ժամանակավոր արտոնությունները կարող են ընդգրկել Հայաստանի այն թարմ մրգերի, բանջարեղենի և բույսերի գրեթե 99 տոկոսը, որոնք նախկինում արտահանվում էին ռուսական շուկա։

Սա նշանակում է, որ Եվրոպական միությունը փորձում է հայկական արտահանողների համար այլընտրանքային շուկայի հնարավորություն ստեղծել հատկապես այն ապրանքների դեպքում, որոնց իրացումը Ռուսաստանում վերջին շրջանում բարդացել է։

Մաքսատուրքերի ժամանակավոր դադարեցում

Նոր կարգավորման հիմնական գաղափարն է հայկական արտադրանքի լայն շրջանակի համար ժամանակավորապես դադարեցնել ներմուծման մաքսատուրքերը։

Միջոցառումները նախատեսվում է կիրառել երկու տարվա ընթացքում՝ կարգավորման ուժի մեջ մտնելու օրվանից։

Արտոնությունների շրջանակում ներառվելու են նաև հայկական խմիչքների և սպիրտային արտադրանքի զգալի մասը։

ԵՄ գնահատմամբ՝ միջոցները կարող են ընդգրկել Ռուսաստանի շուկա նախկինում արտահանվող հայկական խմիչքների և սպիրտային արտադրանքի ավելի քան 91 տոկոսը։

Սակայն գյուղատնտեսական ոլորտի համար առավել կարևոր ցուցանիշը մրգերի, բանջարեղենի և բույսերի ուղղությունն է։

Հայաստանի համար դա նշանակում է նոր հնարավորություն՝ հատկապես արագ փչացող գյուղմթերքի արտահանման աշխարհագրությունը ընդլայնելու համար։

Ինչու է ԵՄ-ն նման քայլ անում

Եվրոպական միության խորհուրդը բացահայտ նշում է, որ որոշումը կապված է Հայաստանի նկատմամբ վերջերս Ռուսաստանի կողմից կիրառված առևտրային սահմանափակումների հետ։

Ռուսական շուկան երկար տարիներ եղել է հայկական գյուղմթերքի գլխավոր արտահանման ուղղություններից մեկը։

Մրգեր, բանջարեղեն, ծաղիկներ, խմիչքներ և այլ ապրանքներ Հայաստանից մեծ ծավալներով արտահանվել են Ռուսաստան։

Սակայն մեկ շուկայից մեծ կախվածությունը միշտ էլ ռիսկային է։

Եթե այդ շուկայում առաջանում են քաղաքական, տնտեսական, սանիտարական կամ այլ սահմանափակումներ, արտահանողները ստիպված են արագ նոր գնորդներ փնտրել։

ԵՄ-ի նոր նախաձեռնությունը հենց այս խնդրի լուծման փորձերից մեկն է։

Եվրոպական շուկան բացվո՞ւմ է ամբողջությամբ

Չնայած որոշման կարևորությանը, պետք է հաշվի առնել, որ սա դեռ չի նշանակում, թե հայկական ցանկացած գյուղմթերք կարող է ավտոմատ կերպով արտահանվել Եվրոպական միության երկրներ։

Եվրոպական շուկա մուտք գործելու համար հայկական արտադրողները պետք է համապատասխանեն ԵՄ-ի պահանջներին։

Դրանք կարող են վերաբերել.

- արտադրանքի անվտանգությանը,
- բույսերի և կենդանիների առողջությանը,
- թունաքիմիկատների մնացորդների թույլատրելի մակարդակին,
- արտադրանքի ծագմանը,
- փաթեթավորմանը և մակնշմանը,
- սանիտարական և բուսասանիտարական պահանջներին։

Այսինքն՝ մաքսատուրքերի նվազեցումը կամ դադարեցումը միայն առաջին քայլն է։

Հայկական արտադրողը դեռ պետք է կարողանա իր արտադրանքը համապատասխանեցնել եվրոպական շուկայի պահանջներին։

Սա կարող է փոխել հայկական արտահանման ուղղությունները

Եթե նոր կարգավորումը լիարժեք ուժի մեջ մտնի, Հայաստանի արտահանողների համար կարող է սկսվել շուկաների ավելի ակտիվ բազմազանեցման շրջան։

Մինչ այժմ հայկական գյուղմթերքի արտահանման հիմնական ուղղություններից մեկը Ռուսաստանն էր։

Եվրոպական շուկան հայկական արտադրողների համար համեմատաբար ավելի բարդ է՝ բարձր որակի և անվտանգության պահանջների, լոգիստիկ ծախսերի և մեծ մրցակցության պատճառով։

Սակայն մաքսային արտոնությունների տրամադրումը կարող է որոշ ապրանքատեսակների համար փոխել տնտեսական հաշվարկը։

Հատկապես հետաքրքիր կարող են լինել.

- թարմ մրգերը,
- բանջարեղենը,
- խաղողը,
- ծիրանը,
- դեղձը,
- հատապտուղները,
- բույսերն ու ծաղիկները,
- վերամշակված մրգային արտադրանքը։

Հայկական արտադրողը պետք է պատրաստ լինի մրցակցությանը

Եվրոպական շուկայի հասանելիությունը միաժամանակ նշանակում է նաև ուժեղ մրցակցություն։

Հայկական արտադրանքը ստիպված կլինի մրցել ոչ միայն եվրոպական երկրների տեղական արտադրողների, այլև աշխարհի տարբեր երկրներից ԵՄ ներմուծվող ապրանքների հետ։

Այստեղ կարևոր դեր կունենան ոչ միայն գինը, այլև արտադրանքի որակը, ծագումը, փաթեթավորումը և մատակարարման կայունությունը։

Հայկական գյուղմթերքը կարող է ունենալ նաև իր առավելությունները։

Հայաստանում արտադրվող ծիրանը, խաղողը, նուռը, հատապտուղները և մի շարք այլ ապրանքներ կարող են հետաքրքիր լինել որպես համեմատաբար փոքր ծավալներով, բայց առանձնահատուկ որակական հատկանիշներով արտադրանք։

Այս դեպքում հայկական արտադրողը կարող է մրցել ոչ թե զանգվածային արտադրության, այլ ավելի բարձրարժեք և առանձնահատուկ արտադրանքի շուկայում։

Որոշումը դեռ պետք է վերջնականապես ընդունվի

ԵՄ խորհրդի այսօրվա որոշումը կարևոր քայլ է, սակայն գործընթացը դեռ ավարտված չէ։

Եվրոպական խորհրդարանը նախատեսվում է առաջարկը քննարկել սեպտեմբերի լիագումար նիստի ընթացքում։

Եթե Եվրոպական խորհրդարանը նույնպես ընդունի իր դիրքորոշումը, ապա ԵՄ խորհուրդը կկարողանա վերջնականապես հաստատել կարգավորումը։

Այն ուժի մեջ կմտնի Եվրոպական միության պաշտոնական տեղեկագրում հրապարակվելու հաջորդ օրը։

Երկու տարին կարող է վճռորոշ ժամանակ լինել

Նախատեսվող առևտրային արտոնությունները կգործեն երկու տարի։

Սա Հայաստանի համար կարող է լինել փորձնական, բայց շատ կարևոր ժամանակահատված։

Եթե հայկական արտահանողները կարողանան այդ ընթացքում գտնել եվրոպական գործընկերներ, համապատասխանեցնել արտադրանքը պահանջներին և ստեղծել կայուն մատակարարման շղթաներ, ապա երկու տարին կարող է դառնալ երկարաժամկետ շուկաների ձևավորման հնարավորություն։

Սակայն դրա համար միայն պետական մակարդակով պայմանավորվածությունը բավարար չէ։

Անհրաժեշտ է, որ արտահանող ընկերությունները ստանան.

- տեղեկատվություն եվրոպական շուկայի պահանջների մասին,
- սերտիֆիկացման աջակցություն,
- նոր գնորդներ գտնելու հնարավորություն,
- լոգիստիկ լուծումներ,
- արտահանման ֆինանսական գործիքներ։

Նոր հնարավորություն, որը դեռ պետք է կարողանալ օգտագործել

ԵՄ-ի նախաձեռնությունը Հայաստանի գյուղատնտեսության համար կարևոր ազդանշան է։

Ռուսական շուկայում առաջացած սահմանափակումների պայմաններում Եվրոպան պատրաստ է հայկական արտադրողների համար նոր առևտրային հնարավորություններ ստեղծել։

Սակայն ամենակարևոր հարցը հիմա այլ է՝ կկարողանա՞ արդյոք Հայաստանը օգտվել այդ հնարավորությունից։

Մաքսատուրքերի ժամանակավոր դադարեցումը կարող է բացել դուռը դեպի Եվրոպական շուկա, սակայն այդ դռնով անցնելու համար հայկական արտադրողը պետք է պատրաստ լինի եվրոպական որակի, անվտանգության և մրցակցության պայմաններին։

Առաջիկա երկու տարիները կարող են ցույց տալ, թե արդյոք Հայաստանը կկարողանա ռուսական շուկայի նկատմամբ իր ավանդական կախվածությունը մասնակիորեն փոխարինել նոր՝ եվրոպական արտահանման ուղղություններով։