Հայաստանում 2026 թվականի խաղողի մթերման սեզոնը մտել է ակտիվ փուլ․ միայն «Արարատ» կոնյակի-գինու-օղու կոմբինատի Մասիսի մթերման կայանում սեպտեմբերի 16-ից արդեն ընդունվել է ավելի քան 5 հազար տոննա խաղող։

Այս տարի կայանը նախատեսում է մթերել ընդհանուր շուրջ 21-22 հազար տոննա խաղող՝ ներգրավելով ավելի քան 2,500 գյուղացիական տնտեսություն և մասնավոր խաղողագործ։ Մթերման հայտարարված գինը կազմում է 150 դրամ մեկ կիլոգրամի դիմաց։ (MinEconomy)

Էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանը սեպտեմբերի 23-ին այցելել է Մասիսի մթերման կայան՝ տեղում ծանոթանալու գործընթացին։ Նախարարության հաղորդմամբ՝ մթերումները կազմակերպվում են բնականոն հունով, և նախարարն արձանագրել է, որ այս տարի ևս մթերման հետ կապված խնդիրներ չեն առաջանա։ (MinEconomy)

21-22 հազար տոննա՝ մեկ կայանի համար

«Արարատ» կոմբինատի նախատեսած 21-22 հազար տոննա մթերման ծավալը ցույց է տալիս, որ խաղողի վերամշակումը Հայաստանի գյուղատնտեսական արտադրության և սննդարդյունաբերության կարևոր շղթաներից է։

Եթե նախատեսված 21 հազար տոննան ամբողջությամբ մթերվի, ապա 150 դրամ/կգ գնով դրա ընդհանուր արժեքը կկազմի մոտ 3.15 մլրդ դրամ։

22 հազար տոննայի դեպքում այդ ցուցանիշը կհասնի մոտ 3.3 մլրդ դրամի։

Սրանք հաշվարկային ընդհանուր գումարներ են՝ նախատեսված մթերման ամբողջ ծավալի և հայտարարված գնի հիման վրա, ոչ թե կառավարության կամ ընկերության կողմից հրապարակված վճարված գումար։

Արդեն մթերված 5 հազար տոննայի դեպքում նույն գնով հաշվարկային արժեքը կազմում է մոտ 750 մլն դրամ։

150 դրամը՝ ինչ է նշանակում խաղողագործի համար

Այս տարվա մթերման գինը հայտարարված է 150 դրամ մեկ կիլոգրամի համար։

Պարզ հաշվարկով՝

1 տոննա խաղող՝ 150 հազար դրամ,

10 տոննա՝ 1.5 մլն դրամ,

20 տոննա՝ 3 մլն դրամ,

50 տոննա՝ 7.5 մլն դրամ։

Սակայն սա համախառն հասույթ է և չի ներառում խաղողագործի ծախսերը՝ աշխատանք, պարարտանյութ, բույսերի պաշտպանություն, ոռոգում, վառելիք, հավաք և տեղափոխում։

Հետևաբար ֆերմերի համար միայն մթերման գինը բավարար ցուցանիշ չէ։ Իրական տնտեսական արդյունքը կախված է նաև մեկ հեկտարից ստացված բերքից և դրա արտադրական ինքնարժեքից։

Ավելի քան 2,500 տնտեսություն՝ մեկ մթերման շղթայում

Այս տարվա գործընթացում նախատեսվում է ներգրավել ավելի քան 2,500 տնտեսություն և մասնավոր խաղողագործ։ (MinEconomy)

Սա կարևոր է նաև գյուղական համայնքների համար, քանի որ խաղողի մթերման սեզոնը կարճ ժամանակահատվածում մեծացնում է աշխատանքի, տեղափոխման, հավաքի և գյուղատնտեսական ծառայությունների պահանջարկը։

Միաժամանակ վերամշակող գործարանի համար անհրաժեշտ է ապահովել ոչ միայն մեծ քանակի, այլև համապատասխան որակի հումք։

Խաղողի դեպքում կարևոր են սորտը, շաքարայնությունը, թթվայնությունը, առողջական վիճակը և մթերման ժամկետը։ Այդ գործոններն անմիջականորեն ազդում են այն արտադրանքի վրա, որը հետագայում ստացվելու է խաղողից։

Վճարումների արագությունը՝ ևս մեկ կարևոր հարց

Մթերման սեզոնի ժամանակ գյուղացու համար միայն այն փաստը, որ գործարանը ընդունում է բերքը, բավարար չէ։ Կարևոր է նաև՝ երբ է ստանալու իր գումարը։

Էկոնոմիկայի նախարարության հաղորդմամբ՝ պետության կառավարմանը փոխանցված վերամշակող ընկերությունում մթերված խաղողի դիմաց վճարումները կատարվում են հնարավորինս կարճ ժամկետներում՝ հիմնականում մեկ աշխատանքային օրվա ընթացքում։ (MinEconomy)

Սա կարող է կարևոր լինել հատկապես այն տնտեսությունների համար, որոնք մթերման հաջորդ փուլում պետք է կատարեն նոր ծախսեր՝ վարկերի մարում, աշխատողների վճարում, աշնանային աշխատանքներ կամ հաջորդ տարվա բերքի նախապատրաստում։

Պետությունը նաև ֆինանսական գործիք է օգտագործում մթերումները ապահովելու համար

Խաղողի մթերման խնդիրը միայն գործարանների և գյուղացիների հարաբերությունը չէ։

Գործող պետական ծրագրով գյուղատնտեսական հումք մթերող ընկերություններին տրամադրվող վարկերի տոկոսադրույքի մի մասը սուբսիդավորվում է։ Խաղողի մթերումների համար նախատեսված վարկերի դեպքում սուբսիդավորվում է տարեկան 9 տոկոսային կետին համարժեք մասը, իսկ սահմանամերձ բնակավայրերում համապատասխան պայմաններով գործող տնտեսավարողների համար՝ 12 տոկոսային կետը։ (MinEconomy)

Խաղողի մթերումների համար տրամադրվող վարկը կարող է ունենալ մինչև 3 տարի մարման ժամկետ և 12 ամիս արտոնյալ ժամկետ։ Վերամշակող յուրաքանչյուր վարկառուի համար խաղողի մթերման նպատակով տարեկան նախատեսվող վարկի առավելագույն չափը կարող է հասնել 4 մլրդ դրամի։ (MinEconomy)

Այս մեխանիզմի տրամաբանությունը պարզ է․ վերամշակողը պետք է կարողանա անհրաժեշտ պահին մեծ գումար ներգրավել և գյուղացուց բերքը գնել՝ առանց ամբողջ ֆինանսական բեռը սեփական միջոցներով կրելու։

Այս տարի նաև արտահանման շուկան է կարևոր

Խաղողի մթերման վերջնական նպատակը միայն հումքը գործարան հասցնելը չէ։ Խաղողից ստացված արտադրանքը՝ գինին, կոնյակը և այլ արտադրանք, հետագայում պետք է իրացվի ներքին կամ արտաքին շուկայում։

Հայաստանում գործող արտահանման աջակցության միջոցառմամբ 2026 թվականի սեպտեմբերի 1-ից հոկտեմբերի 1-ը արտահանվող շշալցված խաղողի գինու համար սահմանված է 350 դրամ փոխհատուցում մեկ լիտրի դիմաց, իսկ հայկական բրենդիի կամ կոնյակի համար՝ 830 դրամ մեկ բացարձակ լիտրի դիմաց՝ ծրագրի պայմաններին համապատասխան։ (MinEconomy)

Այսպիսով, խաղողի մթերման շղթան սկսվում է խաղողի այգուց, բայց դրա տնտեսական արդյունքը ձևավորվում է շատ ավելի ուշ՝ վերամշակման, շշալցման և վաճառքի փուլերում։

Գլխավոր հարցը՝ կհասնի՞ նախատեսված 21-22 հազար տոննային

Այս պահի դրությամբ Մասիսի կայանում արդեն մթերվել է ավելի քան 5 հազար տոննա՝ նախատեսված 21-22 հազար տոննայի ֆոնին։ (MinEconomy)

Այսինքն՝ սեզոնի հիմնական հատվածը դեռ առջևում է։

Առաջիկա շաբաթներին հիմնական ուշադրությունը կկենտրոնանա երեք հարցի վրա՝

առաջին՝ արդյոք նախատեսված ծավալը ամբողջությամբ կմթերվի,

երկրորդ՝ արդյոք մթերումները կշարունակվեն առանց հերթերի և ուշացումների,

երրորդ՝ արդյոք խաղողագործները սահմանված ժամկետներում կստանան իրենց գումարը։

2026 թվականի խաղողի մթերման առաջին տվյալները ցույց են տալիս, որ գործընթացը այս պահին ակտիվ է և պետական կառավարման փոխանցված վերամշակող ընկերության դեպքում վճարումների արագությունը նույնպես առանձնացվում է որպես կարևոր ցուցանիշ։

Բայց խաղողագործի համար վերջնական գնահատականը սեզոնի ավարտին է հնարավոր տալ՝ որքան խաղող է իրականում մթերվել, ինչ եկամուտ է ստացել գյուղացին և ինչ ծավալի արտադրանք է այդ հումքից դուրս եկել շուկա։

Աղբյուր՝ ՀՀ Էկոնոմիկայի նախարարություն։ (MinEconomy)