FAO-ի պարենային գների ինդեքսը սեպտեմբերին աճել է 1,5 տոկոսով, իսկ հացահատիկի գները՝ 5,1 տոկոսով։ Ցորենի և եգիպտացորենի շուկաներում միաժամանակ ավելացել են լոգիստիկ և եղանակային ռիսկերը։

Համաշխարհային պարենային շուկան սեպտեմբերին կրկին գնաճային ճնշման տակ է հայտնվել։ ՄԱԿ-ի Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության՝ FAO-ի տվյալներով՝ սննդամթերքի համաշխարհային գների ինդեքսը սեպտեմբերին հասել է 136,0 կետի՝ օգոստոսի համեմատ աճելով 1,5 տոկոսով, իսկ մեկ տարվա ընթացքում՝ 5,8 տոկոսով։ FAO-ի տվյալներով՝ սա ինդեքսի ամենաբարձր մակարդակն է 2022 թվականի նոյեմբերից ի վեր։

Աճի հիմնական շարժիչներից են հացահատիկի, բուսական յուղերի և շաքարի թանկացումը։ Միաժամանակ մսի գների ինդեքսը նվազել է 1,1 տոկոսով, իսկ կաթնամթերքինը՝ 0,1 տոկոսով։

Հացահատիկը՝ հիմնական մտահոգությունը

Հայաստանի գյուղատնտեսական շուկայի համար FAO-ի հաղորդագրության ամենակարևոր հատվածներից մեկը հացահատիկի շուկային վերաբերող տվյալներն են։

FAO-ի հացահատիկի գների ինդեքսը սեպտեմբերին աճել է 5,1 տոկոսով։ Տարեկան կտրվածքով այն արդեն 17,2 տոկոսով բարձր է նախորդ տարվա սեպտեմբերի մակարդակից։

Ցորենի համաշխարհային գներն աճել են 6,3 տոկոսով։ FAO-ն դա կապում է Սևծովյան տարածաշրջանի լոգիստիկ սահմանափակումների և Հյուսիսային Ամերիկայի որոշ հատվածներում ցանքաշրջանի մեկնարկից առաջ չոր եղանակի հետ։

Եգիպտացորենի գներն էլ մեկ ամսում բարձրացել են 5,6 տոկոսով։ Այստեղ գործոններից են ԱՄՆ-ում բերքատվության վերաբերյալ մտահոգությունները, Բրազիլիայում արտահանման հասանելիության նվազումը և Սևծովյան առևտրի խափանումները։

Այսինքն՝ շուկայի վրա ազդում է ոչ միայն այն հարցը, թե որքան հացահատիկ է արտադրվելու, այլ նաև այն, թե ինչ ճանապարհով և ինչ գնով է այն հասնելու գնորդին։

Հայաստանի համար սա ինչո՞ւ է կարևոր

Հայաստանի ֆերմերի համար համաշխարհային գների այս փոփոխությունը պետք չէ մեխանիկորեն նույնացնել տեղական գների հետ։

FAO-ի ինդեքսը չափում է միջազգային շուկաներում սննդամթերքի հիմնական ապրանքների գների փոփոխությունը։ FAO-ն նաև առանձին գործիքով հետևում է երկրների ներքին հիմնական պարենային ապրանքների գներին։

Հայաստանում վերջնական գնի վրա, բացի միջազգային գնից, ազդում են նաև՝

- ներմուծման ծավալները,

- դրամի փոխարժեքը,

- տրանսպորտային ծախսերը,

- վառելիքի գինը,

- պահեստավորման արժեքը,

- տեղական բերքի ծավալը,

- վերամշակողների և առևտրային ցանցերի պահանջարկը,

- և պետական կամ մասնավոր պահուստների մակարդակը։

Ուստի համաշխարհային ցորենի գնի 6,3 տոկոս աճը չի նշանակում, որ Հայաստանում ցորենը կամ ալյուրը պարտադիր պետք է թանկանան նույն 6,3 տոկոսով։

Սակայն այն ստեղծում է շուկայի համար լրացուցիչ արտաքին գնային ճնշում։

2026 թվականի հացահատիկի համաշխարհային բերքը նույնպես կնվազի

FAO-ն միաժամանակ նվազեցրել է 2026 թվականի հացահատիկի համաշխարհային արտադրության կանխատեսումը։

Կազմակերպությունն այժմ ակնկալում է 2,979 միլիարդ տոննա արտադրություն՝ 2025 թվականի համեմատ 2,1 տոկոսով պակաս։

Այնուամենայնիվ, սա դեռ կլինի պատմության մեջ երկրորդ ամենամեծ հացահատիկի բերքը։

Ցորենի արտադրության կանխատեսումը, հակառակը, բարձրացվել է՝ հասնելով 813,9 միլիոն տոննայի։

Փոխարենը նվազել է կոպիտ հացահատիկների՝ այդ թվում եգիպտացորենի, արտադրության կանխատեսումը՝ հիմնականում Եվրամիությունում և ԱՄՆ-ում շոգ ու չոր եղանակի պատճառով։

Բրնձի համաշխարհային արտադրությունը կանխատեսվում է 552,5 միլիոն տոննա։

Իսկ հացահատիկի համաշխարհային առևտո՞ւրը

Այստեղ Հայաստանի համար ևս կարևոր հանգամանք կա։

FAO-ն կանխատեսում է, որ հացահատիկի համաշխարհային առևտուրը 2026/27 սեզոնին կնվազի 3,5 տոկոսով և կկազմի մոտ 505,8 միլիոն տոննա։

Ցորենի և եգիպտացորենի արտահանման կանխատեսումները նվազել են՝ Սև ծովում նավափոխադրումների սահմանափակումների և այլընտրանքային տրանսպորտային հնարավորությունների անբավարարության պատճառով։

Սա կարևոր է հատկապես ներմուծումից կախված շուկաների համար, քանի որ միջազգային գինը միայն մեկ բաղադրիչն է։ Եթե միաժամանակ բարձրանում են նաև փոխադրման և ապահովագրության ծախսերը, վերջնական ներմուծման արժեքը կարող է ավելի արագ աճել։

Պարարտանյութերի շուկան նույնպես պետք է հետևել

FAO-ի Agricultural Market Information System-ը նշում է, որ բարձր բեռնափոխադրման սակագները, պարարտանյութերի շուկայի ամրապնդվող գները և լոգիստիկ խափանումները շուկայական անորոշությունն ավելացնում են։

Հայ ֆերմերի համար սա առանձին կարևոր թեմա է։

Եթե հացահատիկի կամ այլ մշակաբույսերի վաճառքի գները բարձրանում են, բայց դրա հետ միասին բարձրանում են նաև պարարտանյութի, վառելիքի, ոռոգման, տեխնիկայի և փոխադրման ծախսերը, ապա գյուղացու ստացած լրացուցիչ եկամուտը պարտադիր չէ, որ վերածվի ավելի բարձր շահույթի։

Այս պատճառով առաջիկա ամիսներին միայն գյուղմթերքի վաճառքի գներին հետևելը բավարար չէ։ Պետք է համադրել առնվազն երեք ցուցանիշ՝ վաճառքի գին + արտադրության ինքնարժեք + շուկայական պահանջարկ։

Շաքարը նույնպես թանկացել է

FAO-ի շաքարի գների ինդեքսը սեպտեմբերին աճել է 6,1 տոկոսով։

Կազմակերպությունը դա կապում է 2026/27 սեզոնին համաշխարհային շաքարի առաջարկի հնարավոր կրճատման հետ։ Խնդիրներ են արձանագրվել Թաիլանդի, Հնդկաստանի և Բրազիլիայի արտադրության հեռանկարներում, իսկ Եվրամիությունում նվազել է շաքարի ճակնդեղի ցանքատարածությունը։

Այս դեպքում ևս հիմնական գործոնը եղանակն է։

Էլ Նինյոն նոր ռիսկ է ստեղծում

FAO-ի և AMIS-ի վերջին գնահատականներում առանձին ուշադրություն է դարձվում ուժեղացող Էլ Նինյո երևույթին։

FAO-ի տվյալներով՝ Էլ Նինյոյի պայմաններում բրնձի համաշխարհային բերքատվությունը սովորաբար 1–1,5 տոկոսով ցածր է ակնկալվող միտումային մակարդակից։

Միաժամանակ ցորենի և եգիպտացորենի բերքատվությունը սովորաբար մոտ է նորմալ մակարդակին, իսկ սոյայի բերքատվությունը հաճախ 1,5–2 տոկոսով բարձր է միտումային մակարդակից։

Սակայն FAO-ն ընդգծում է, որ ավելի թույլ Էլ Նինյոյի պայմաններում բերքատվության տատանումները կարող են ավելի անկանխատեսելի լինել։

Ի՞նչ պետք է հետևի հայ ֆերմերը

FAO-ի այս զեկույցից Հայաստանի ֆերմերի համար կարելի է առանձնացնել մի քանի գործնական ազդանշան։

1. Հացահատիկի միջազգային գները բարձրացել են։

Հատկապես կարևոր է ցորենի և եգիպտացորենի շուկաների զարգացումը։

2. Լոգիստիկան դառնում է գնի ավելի կարևոր բաղադրիչ։

Սև ծովի և այլ միջազգային երթուղիների խափանումները կարող են ազդել ներմուծման ինքնարժեքի վրա։

3. Եղանակային ռիսկերը մեծանում են։

Էլ Նինյոն կարող է փոխել տարբեր տարածաշրջաններում բերքի կանխատեսումները։

4. Պարարտանյութի գներին նույնպես պետք է հետևել։

Գյուղմթերքի գնի աճը ինքնին դեռ չի նշանակում ֆերմերի շահույթի աճ։

5. Հայաստանի ներքին շուկան պետք է դիտարկել առանձին։

FAO-ի միջազգային ինդեքսը կարևոր ազդանշան է, բայց Հայաստանի գյուղմթերքի իրական գների մասին եզրակացություն անելու համար անհրաժեշտ է համադրել այն Արմստատի ներքին գնային տվյալների հետ։

Արմստատի տվյալների բազայում հասանելի են Հայաստանի պարենային ապրանքների գների ամսական փոփոխությունների պաշտոնական շարքերը, այդ թվում՝ նախորդ ամսվա համեմատ։

Agropress-ի գնահատականը

FAO-ի նոր տվյալները ցույց են տալիս, որ համաշխարհային պարենային շուկան սեպտեմբերին կրկին մտել է ավելի բարձր գների և ավելի մեծ անորոշության փուլ։

Հայաստանի համար գլխավոր հարցն այժմ ոչ թե այն է, թե «աշխարհում սնունդը թանկացե՞լ է», այլ՝ այդ միջազգային փոփոխություններից որ մասն է փոխանցվելու հայկական շուկա և երբ։

Հաջորդ կարևոր ցուցիչը կլինի Հայաստանի ներքին շուկայի հոկտեմբերյան տվյալը։ Դրա միջոցով արդեն հնարավոր կլինի համեմատել ցորենի, ալյուրի, հացամթերքի, բուսական յուղերի, շաքարի և այլ ապրանքների հայկական գների փոփոխությունը FAO-ի միջազգային միտումների հետ։

Աղբյուր՝ FAO