Համաշխարհային պարենային շուկաներում սեպտեմբերին կրկին ուժեղացել է գնաճային ճնշումը։ FAO-ի տվյալներով՝ հատկապես արագ աճել են հացահատիկի և շաքարի միջազգային գները։
ՄԱԿ-ի Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության (FAO) Food Price Index-ը 2026 թվականի սեպտեմբերին կազմել է 136.0 կետ՝ օգոստոսի համեմատ աճելով 1.5%-ով, իսկ 2025 թվականի սեպտեմբերի համեմատ՝ 5.8%-ով։ Ցուցանիշը հասել է 2022 թվականի նոյեմբերից ի վեր ամենաբարձր մակարդակին։
FAO-ի գնահատմամբ՝ շուկայի վրա միաժամանակ ազդում են տրանսպորտային և լոգիստիկ խափանումները, Սևծովյան տարածաշրջանի առևտրային սահմանափակումները և եղանակային ռիսկերը։ Կազմակերպությունը զգուշացնում է, որ եթե այս ճնշումները պահպանվեն, դրանք կարող են աստիճանաբար փոխանցվել նաև սպառողական պարենային գներին, հատկապես ներմուծումից կախված երկրներում։
Ցորենի միջազգային գինը մեկ ամսում աճել է 6.3%-ով
Ամենաուշագրավ փոփոխություններից մեկը հացահատիկի շուկայում է։
FAO-ի Cereal Price Index-ը սեպտեմբերին աճել է 5.1%-ով, իսկ տարեկան կտրվածքով հացահատիկի գներն արդեն 17.2%-ով բարձր են։ Ցորենի միջազգային գինը միայն մեկ ամսում բարձրացել է 6.3%-ով և հասել 2023 թվականի օգոստոսից ի վեր ամենաբարձր մակարդակին։
FAO-ն աճը հիմնականում կապում է Սևծովյան տարածաշրջանի լոգիստիկ սահմանափակումների հետ, որոնց պատճառով որոշ ներկրողներ ստիպված են եղել ավելի շատ օգտվել այլ մատակարարման աղբյուրներից։ Հյուսիսային Ամերիկայի որոշ հատվածներում չոր եղանակը նույնպես լրացուցիչ ռիսկ է ստեղծել ցորենի ցանքերի համար։
Եգիպտացորենի միջազգային գինը սեպտեմբերին աճել է 5.6%-ով։ Դրան նպաստել են ԱՄՆ-ում սպասվածից ցածր բերքատվության վերաբերյալ մտահոգությունները, Բրազիլիայից արտահանման սահմանափակ հասանելիությունը և Սևծովյան առևտրի խափանումները։
Շաքարի գինը նույնպես կտրուկ բարձրացել է
Շաքարի միջազգային գինը սեպտեմբերին աճել է 6.1%-ով՝ հասնելով 2025 թվականի ապրիլից ի վեր ամենաբարձր մակարդակին։ FAO-ն դա կապում է 2026/27 սեզոնին համաշխարհային առաջարկի հնարավոր կրճատման սպասումների հետ։
Մասնավորապես, մտահոգություններ կան Հնդկաստանում տեղումների պակասի, Թաիլանդում սպասվող արտադրության նվազման և Բրազիլիայի հիմնական շաքարավազ արտադրող տարածաշրջանում առատ տեղումների պատճառով։
FAO-ն նաև նշում է El Niño-ի ուժեղացման ռիսկը, որը կարող է լրացուցիչ անորոշություն ստեղծել հատկապես Ասիայի որոշ երկրներում գյուղատնտեսական արտադրության համար։
Ի՞նչ է սա նշանակում Հայաստանի համար
Համաշխարհային գների աճը ինքնաբերաբար չի նշանակում, որ Հայաստանում ցորենի, ալյուրի կամ հացի գները նույն չափով կբարձրանան։ Տեղական գների վրա ազդում են նաև Հայաստանի ներքին արտադրությունը, ներմուծման ծավալները, փոխարժեքը, տրանսպորտային ծախսերը, վերամշակման արժեքը և մանրածախ շուկայի մրցակցությունը։
Սակայն Հայաստանի նման ներմուծումներից կախված շուկաների համար միջազգային գների երկարատև աճը կարևոր ազդանշան է։
Հատկապես ուշադրության կենտրոնում կարող են հայտնվել ցորենը, եգիպտացորենը, բուսական յուղերը և շաքարը։ Այս ապրանքների միջազգային գների փոփոխությունները կարող են ազդել ոչ միայն վերջնական սպառողական ապրանքների, այլև գյուղատնտեսական արտադրության ինքնարժեքի վրա։
Օրինակ՝ եգիպտացորենի և այլ կերային հացահատիկների թանկացումը կարող է բարձրացնել անասնաբուծության կերային ծախսերը։ Իսկ վառելիքի, պարարտանյութերի և տրանսպորտի ծախսերի աճը կարող է լրացուցիչ ճնշում ստեղծել ֆերմերների ինքնարժեքի վրա։
FAO-ի տվյալներով՝ սեպտեմբերին բուսական յուղերի գների ինդեքսը նույնպես աճել է 0.9%-ով, իսկ տարեկան կտրվածքով այն արդեն 18.3%-ով բարձր է նախորդ տարվա մակարդակից։
Միևնույն ժամանակ՝ բոլոր պարենային ապրանքները չեն թանկացել
Շուկայի պատկերը միակողմանի չէ։
Սեպտեմբերին մսի գների ինդեքսը նվազել է 1.1%-ով, հիմնականում թռչնամսի և խոզի մսի միջազգային գների նվազման հաշվին։ Կաթնամթերքի գների ինդեքսը նույնպես փոքր-ինչ նվազել է՝ 0.1%-ով։
Այսինքն՝ համաշխարհային պարենային շուկայում ներկայում ավելի շատ նկատվում է ապրանքների միջև գների տարբեր ուղղություններով շարժ, այլ ոչ թե բոլոր պարենային ապրանքների համատարած թանկացում։
Համաշխարհային հացահատիկի բերքը դեռ մեծ է
Մի կարևոր հանգամանք ևս․ FAO-ն 2026 թվականի համաշխարհային հացահատիկի արտադրությունը գնահատում է մոտ 2.979 մլրդ տոննա։ Սա 2025 թվականի համեմատ 2.1%-ով պակաս է, սակայն դեռևս պատմականորեն շատ բարձր՝ երկրորդ ամենամեծ ցուցանիշն է։
Այսպիսով, ներկայիս գնային ճնշումը միայն «աշխարհում բերք չկա» գործոնով բացատրելը ճիշտ չէ։ Լոգիստիկան, առևտրային սահմանափակումները, եղանակը, էներգակիրների և տրանսպորտի ծախսերը նույնպես դարձել են շուկայի կարևոր գործոններ։
Agropress-ի դիտարկումը
Հայաստանի գյուղատնտեսության համար այս իրավիճակը կարևոր է ոչ միայն որպես միջազգային շուկայի հերթական փոփոխություն, այլև որպես նախազգուշացնող ազդանշան։
Եթե ցորենի, կերային հացահատիկի, յուղերի և այլ հիմնական ապրանքների միջազգային գների աճը շարունակվի, կարևոր կլինի հետևել, թե այն ինչ արագությամբ և ինչ չափով կարտացոլվի Հայաստանի ներմուծման, վերամշակման և վերջնական սպառողական շուկաներում։
Agropress-ը շարունակելու է հետևել միջազգային պարենային շուկաների փոփոխություններին և դրանց հնարավոր ազդեցությանը Հայաստանի գյուղատնտեսության ու սպառողների վրա։