Վերջին տարիներին գյուղատնտեսության և սննդի շուկայում ավելի հաճախ ենք հանդիպում «օրգանական», «բնական», «էկոլոգիական», «ռեգեներատիվ» և շրջակա միջավայրի համար անվտանգ լինելու մասին տարբեր հայտարարությունների։ Սակայն մասնագետները զգուշացնում են՝ այս բառերը միշտ չէ, որ նշանակում են այն, ինչ սպառողը պատկերացնում է։

Այս երևույթը հաճախ անվանում են «կանաչ խաբեություն»․ երբ ընկերությունը փորձում է իր արտադրանքը ներկայացնել որպես բնությանը կամ շրջակա միջավայրին օգտակար, մինչդեռ դրա համար բավարար իրական հիմքեր չկան։

«Կանաչ» բառը կարող է պարզապես գովազդ լինել

Արտադրանքի փաթեթի վրա կարող են լինել կանաչ տերևներ, բնության պատկերներ, ֆերմայի լուսանկարներ կամ այնպիսի բառեր, ինչպիսիք են «բնական», «մաքուր», «էկոլոգիական» կամ «ռեգեներատիվ»։

Սակայն միայն այդ բառերը կամ պատկերները դեռ չեն ապացուցում, որ արտադրանքը իսկապես արտադրվել է բնությանը քիչ վնաս հասցնող եղանակով։

Հատկապես խնդրահարույց է «ռեգեներատիվ գյուղատնտեսություն» արտահայտությունը։ Դրա նկատմամբ հետաքրքրությունը ամբողջ աշխարհում արագ աճում է, սակայն մասնագետները նշում են, որ այն բոլոր երկրներում չունի մեկ միասնական և հստակ սահմանում։

Դրա հետևանքով տարբեր ընկերություններ կարող են նույն բառը օգտագործել տարբեր նպատակներով։

Ի՞նչ է իրականում ռեգեներատիվ գյուղատնտեսությունը

Պարզ ասած՝ ռեգեներատիվ գյուղատնտեսությունը փորձում է ոչ միայն գյուղմթերք ստանալ, այլ նաև լավացնել հողի և ամբողջ գյուղատնտեսական միջավայրի վիճակը։

Օրինակ՝ ֆերմերը կարող է փորձել պահպանել հողի խոնավությունը, նվազեցնել հողի քայքայումը, ավելացնել օրգանական նյութը, խթանել հողի կենդանի օրգանիզմների գործունեությունը, պահպանել կենսաբազմազանությունը և ավելի խելամիտ օգտագործել ջուրը։

Այսինքն՝ գաղափարը հետևյալն է․ գյուղատնտեսությունը չպետք է միայն վերցնի բնությունից, այլ պետք է նաև օգնի վերականգնել այն։

Բայց այստեղ առաջանում է կարևոր հարց․ իսկ ինչպե՞ս պետք է սպառողը իմանա, որ այդ ամենն իրականում արվում է։

Ինչո՞ւ է առաջանում «կանաչ խաբեության» վտանգը

Եթե որևէ ապրանք արտադրողը պարզապես գրում է «ռեգեներատիվ», «բնական» կամ «էկոլոգիական», բայց չի ներկայացնում, թե ինչ է իրականում արել, սպառողը դժվարանում է ստուգել այդ հայտարարությունը։

Օրինակ՝ «բնությանը բարեկամ գյուղատնտեսություն» արտահայտությունը կարող է շատ գեղեցիկ հնչել, սակայն առանց լրացուցիչ տեղեկության պարզ չէ՝

- որքան է օգտագործվել քիմիական պարարտանյութ,
- ինչպիսի միջոցներ են կիրառվել վնասատուների դեմ,
- ինչպես է պահպանվել հողը,
- որքան ջուր է օգտագործվել,
- արդյոք պահպանվել է կենսաբազմազանությունը,
- և արդյոք կա որևէ անկախ ստուգում կամ հավաստագիր։

Այս պատճառով մասնագետները կոչ են անում ավելի զգույշ վերաբերվել լայն ու գեղեցիկ ձևակերպումներին։

«Օրգանականը» և «ռեգեներատիվը» նույնը չեն

Սա ևս կարևոր տարբերություն է։

Օրգանական գյուղատնտեսությունը շատ երկրներում ունի սահմանված կանոններ և սերտիֆիկացման համակարգեր։ Եթե արտադրանքը պաշտոնապես օրգանական է, այն պետք է համապատասխանի տվյալ երկրի կամ սերտիֆիկացնող մարմնի սահմանած պահանջներին։

Իսկ «ռեգեներատիվ» բառի կիրառումը շատ ավելի լայն է։ Մի ընկերություն կարող է այն օգտագործել հողի առողջության մասին, մյուսը՝ ջրի խնայողության, երրորդը՝ կենսաբազմազանության պահպանման մասին խոսելիս։

Ուստի սպառողի համար կարևոր է ոչ միայն տեսնել բառը, այլ հասկանալ՝ ինչի՞ վրա է հիմնված այդ հայտարարությունը։

Ինչպե՞ս պաշտպանվել «կանաչ խաբեությունից»

Սպառողը պարտադիր չէ, որ մասնագետ լինի։ Մի քանի պարզ հարց կարող է օգնել։

1. Ի՞նչ է կոնկրետ նշանակում այդ բառը։
Եթե փաթեթի վրա գրված է «բնական» կամ «էկոլոգիական», փնտրեք բացատրություն՝ ինչն է արտադրանքը դարձնում այդպիսին։

2. Կա՞ անկախ սերտիֆիկացում։
Հավաստի հավաստագիրը ավելի վստահելի է, քան պարզապես արտադրողի սեփական հայտարարությունը։

3. Արտադրողը ներկայացնո՞ւմ է կոնկրետ տվյալներ։
Օրինակ՝ ջրի օգտագործման նվազեցում, հողի բարելավում, քիմիական նյութերի սահմանափակում կամ այլ չափելի արդյունք։

4. Միայն փաթեթի դիզայնին մի վստահեք։
Կանաչ գույնը, տերևների պատկերները և բնության տեսարանները ապացույց չեն։

Ինչու է սա կարևոր նաև Հայաստանի համար

Հայաստանում նույնպես աճում է հետաքրքրությունը օրգանական, բնական և էկոլոգիական գյուղմթերքի նկատմամբ։ Շուկայի զարգացման հետ մեկտեղ ավելի կարևոր է դառնում նաև սպառողի վստահությունը։

Եթե շուկայում շատանան ապրանքները, որոնք իրենց ներկայացնում են որպես «բնական» կամ «էկոլոգիական», բայց իրականում դրա համար հստակ չափանիշներ չկան, կարող է վնասվել ոչ միայն սպառողը, այլև այն ֆերմերը կամ արտադրողը, որն իսկապես ներդրում է անում ավելի անվտանգ և բնությանը քիչ վնաս հասցնող գյուղատնտեսության մեջ։

Ի վերջո, խնդիրը միայն մեկ բառի օգտագործումը չէ։ Խնդիրն այն է, թե արդյոք այդ բառի հետևում իրական աշխատանք կա՞։

Գյուղատնտեսության ապագան կարող է լինել ավելի բնապահպանական, հողը պահպանող և ջուրը խնայող։ Բայց դրա համար սպառողին պետք են ոչ թե գեղեցիկ խոստումներ, այլ հստակ կանոններ, ստուգելի տվյալներ և վստահելի սերտիֆիկացում։

Իսկ «կանաչ» փաթեթը դեռևս ինքնուրույն ապացույց չէ։