Վերջին տարիներին գյուղատնտեսության ոլորտում ավելի հաճախ կարելի է լսել երկու արտահայտություն՝ «օրգանական գյուղատնտեսություն» և «վերականգնողական գյուղատնտեսություն»։

Առաջին հայացքից դրանք գրեթե նույն բանն են նշանակում։

Երկուսն էլ խոսում են հողի առողջության մասին։

Երկուսն էլ փորձում են նվազեցնել շրջակա միջավայրի վրա գյուղատնտեսության ազդեցությունը։

Երկուսն էլ կարևորում են կենսաբազմազանությունը։

Երկուսն էլ քննադատում են քիմիական նյութերի չափից ավելի օգտագործումը։

Սակայն կա մի կարևոր տարբերություն։

Օրգանական և վերականգնողական գյուղատնտեսությունը նույն համակարգերը չեն։

Ավելին, որոշ դեպքերում տնտեսությունը կարող է աշխատել վերականգնողական սկզբունքներով, բայց ընդհանրապես օրգանական չլինել։

Իսկ օրգանական տնտեսությունը կարող է ունենալ պաշտոնական սերտիֆիկատ, բայց ամբողջությամբ չհամապատասխանել վերականգնողական գյուղատնտեսության բոլոր մոտեցումներին։

Այս տարբերությունը հատկապես կարևոր է այսօր, երբ «կանաչ», «բնական», «էկոլոգիական» և «վերականգնողական» բառերը գնալով ավելի հաճախ են օգտագործվում սննդամթերքի և գյուղատնտեսական արտադրանքի գովազդում։

Ի՞նչ է օրգանական գյուղատնտեսությունը

Օրգանական գյուղատնտեսությունը հստակ կանոններով և ստանդարտներով կարգավորվող արտադրական համակարգ է։

Այն հիմնված է մի շարք սահմանափակումների վրա։

Օրգանական տնտեսություններում սովորաբար արգելվում կամ խիստ սահմանափակվում է.

- սինթետիկ հերբիցիդների օգտագործումը,
- բազմաթիվ քիմիական թունաքիմիկատներ,
- սինթետիկ պարարտանյութերի մի մասը,
- գենետիկորեն ձևափոխված օրգանիզմների օգտագործումը։

Սակայն օրգանական գյուղատնտեսությունը պարզապես «ոչ մի քիմիա» սկզբունքը չէ։

Այն ամբողջական համակարգ է։

Օրգանական արտադրողը պետք է հետևի սահմանված կանոններին։

Վարի որոշակի մեթոդներ կիրառի։

Պահպանի հողի բերրիությունը։

Կիրառի ցանքաշրջանառություն։

Պաշտպանի կենսաբազմազանությունը։

Վարի արտադրության համապատասխան հաշվառում։

Եվ շատ դեպքերում անցնի սերտիֆիկացման գործընթաց։

Հենց այստեղ է հիմնական տարբերությունը։

Օրգանական արտադրանքը կարող է պաշտոնապես հաստատվել սերտիֆիկատով։

Իսկ ի՞նչ է վերականգնողական գյուղատնտեսությունը

Վերականգնողական գյուղատնտեսության հիմնական նպատակը հողի և գյուղատնտեսական էկոհամակարգի վիճակը բարելավելն է։

Եթե սովորական գյուղատնտեսության նպատակը հաճախ պարզապես բերք ստանալն է, ապա վերականգնողական մոտեցումը փորձում է միաժամանակ վերականգնել այն բնական ռեսուրսները, որոնց վրա հիմնված է արտադրությունը։

Այս մոդելի կենտրոնում հողն է։

Հիմնական հարցը ոչ միայն այն է, թե այս տարի որքան բերք ենք ստանում։

Հարցն այն է.

Ի՞նչ վիճակում ենք թողնում հողը հաջորդ սերնդին։

Վերականգնողական գյուղատնտեսությունում հաճախ կիրառվում են.

- նվազագույն հողամշակում,
- ծածկող մշակաբույսեր,
- բազմազան ցանքաշրջանառություն,
- օրգանական նյութի ավելացում,
- կենդանիների և բուսաբուծության համատեղ կառավարում,
- հողի էրոզիայի նվազեցում,
- բնական կենսաբազմազանության պահպանում։

Այս համակարգի հիմնական նպատակը հողի «չվնասելն» էլ չէ միայն։

Նպատակն է ժամանակի ընթացքում այն ավելի առողջ դարձնել։

Ամենամեծ տարբերությունը՝ հերբիցիդների հարցում

Օրգանական և վերականգնողական գյուղատնտեսության ամենահետաքրքիր տարբերություններից մեկը մոլախոտերի դեմ պայքարն է։

Օրգանական տնտեսությունում սինթետիկ հերբիցիդների օգտագործումը չի թույլատրվում։

Այդ պատճառով ֆերմերը ստիպված է մոլախոտերի դեմ պայքարել այլ մեթոդներով։

Օրինակ.

- մեխանիկական մշակմամբ,
- ձեռքով հեռացմամբ,
- ցանքաշրջանառությամբ,
- ծածկող մշակաբույսերով,
- ցանքերի ճիշտ խտությամբ,
- բնական մեթոդներով։

Սակայն այստեղ առաջանում է մեկ այլ խնդիր։

Հողի հաճախակի մեխանիկական մշակումը նույնպես կարող է վնասել հողի կառուցվածքը։

Եվ հենց այստեղ է վերականգնողական գյուղատնտեսությունը հաճախ ընտրում այլ ճանապարհ։

Վերականգնողական տնտեսությունները փորձում են հնարավորինս քիչ մշակել հողը։

Նվազագույն հողամշակումը թույլ է տալիս.

- պահպանել հողի կառուցվածքը,
- նվազեցնել էրոզիան,
- պահպանել միկրոօրգանիզմների բնական միջավայրը,
- ավելացնել հողի օրգանական նյութը։

Սակայն մոլախոտերի դեմ պայքարելու համար որոշ նման տնտեսություններ կարող են օգտագործել հերբիցիդներ։

Այդ թվում՝ գլիֆոսատ։

Եվ այստեղ է առաջանում հիմնական հակասությունը։

Տնտեսությունը կարող է աշխատել հողի պահպանման և վերականգնման ուղղությամբ, բայց օգտագործել այնպիսի քիմիական նյութ, որը թույլատրելի չէ օրգանական գյուղատնտեսությունում։

«Առանց վարելու» չի նշանակում «օրգանական»

Վերջին տարիներին աշխարհում մեծ տարածում է ստացել No-till կամ նվազագույն հողամշակման գյուղատնտեսությունը։

Այս տեխնոլոգիայի հիմնական գաղափարն այն է, որ հողը հնարավորինս քիչ պետք է շրջել և խառնել։

Ավանդական վարելու ժամանակ հողի շերտերը շրջվում են։

Սակայն հաճախակի և ինտենսիվ վարումը կարող է.

- արագացնել հողի էրոզիան,
- նվազեցնել օրգանական նյութը,
- վնասել հողի կառուցվածքը,
- մեծացնել խոնավության կորուստը։

Նվազագույն հողամշակման համակարգերում ֆերմերը փորձում է հնարավորինս քիչ խանգարել հողին։

Սակայն եթե նա մոլախոտերի դեմ օգտագործում է քիմիական հերբիցիդներ, այդ տնտեսությունը չի կարող ավտոմատ կերպով համարվել օրգանական։

Այսինքն՝.

առանց վարելու գյուղատնտեսություն = պարտադիր չէ օրգանական գյուղատնտեսություն։

Եվ հակառակը.

օրգանական գյուղատնտեսություն = պարտադիր չէ առանց վարելու գյուղատնտեսություն։

Երկու համակարգերը նույն նպատակակետին տարբեր ճանապարհներով են գնում

Օրգանական և վերականգնողական գյուղատնտեսությունը շատ ընդհանուր նպատակներ ունեն։

Երկուսն էլ կարևորում են.

- հողի առողջությունը,
- կենսաբազմազանությունը,
- քիմիական նյութերից կախվածության նվազեցումը,
- ջրի պահպանությունը,
- կայուն գյուղատնտեսությունը։

Սակայն տարբեր են մոտեցումները։

Օրգանական գյուղատնտեսությունն ավելի շատ հիմնված է կանոնների և սահմանափակումների վրա։

Այն հստակ ասում է, թե ինչ կարելի է օգտագործել և ինչ չի կարելի։

Վերականգնողական գյուղատնտեսությունն ավելի շատ կենտրոնացած է վերջնական արդյունքի վրա։

Օրինակ.

Հողն ավելի առողջ դարձե՞լ է։

Օրգանական նյութն ավելացե՞լ է։

Էրոզիան նվազե՞լ է։

Կենսաբազմազանությունը վերականգնվե՞լ է։

Սակայն վերականգնողական գյուղատնտեսության համար այսօր աշխարհում չկա նույնքան միասնական և համընդհանուր սերտիֆիկացման համակարգ, որքան օրգանական արտադրության դեպքում։

Արդյոք «վերականգնողական» բառը կարող է դառնալ նոր մարքեթինգային գործիք

Ահա այստեղ առաջանում է մեկ այլ կարևոր հարց։

Եթե «օրգանական» արտադրանքի համար կան հստակ ստանդարտներ և սերտիֆիկատներ, ապա «վերականգնողական» բառի օգտագործումը միշտ չէ, որ նույնքան խիստ վերահսկվում է։

Տարբեր ընկերություններ կարող են նույն բառի տակ հասկանալ տարբեր բաներ։

Մեկը կարող է նվազեցնել վարելը։

Մյուսը՝ օգտագործել ծածկող մշակաբույսեր։

Երրորդը՝ վերականգնել արոտավայրերը։

Չորրորդը կարող է կիրառել այս բոլոր մեթոդները միասին։

Այդ պատճառով մասնագետների շրջանում շարունակվում է քննարկումը.

պե՞տք է արդյոք վերականգնողական գյուղատնտեսության համար ստեղծել միասնական միջազգային չափանիշներ։

Մի կողմից դա կարող է բարձրացնել վստահությունը։

Մյուս կողմից՝ չափազանց խիստ կանոնները կարող են սահմանափակել տեխնոլոգիական ճկունությունը։

Հայաստանի համար ինչո՞ւ է այս տարբերությունը կարևոր

Հայաստանում «օրգանական» բառը հաճախ օգտագործվում է շատ ազատ։

Շուկայում կարելի է հանդիպել արտադրողների, որոնք իրենց արտադրանքը ներկայացնում են որպես «բնական» կամ «օրգանական», միայն այն պատճառով, որ քիչ քիմիական նյութ են օգտագործել։

Սակայն իրական օրգանական արտադրությունը շատ ավելի բարդ համակարգ է։

Եթե ֆերմերը ցանկանում է իր արտադրանքը միջազգային շուկա արտահանել որպես օրգանական, միայն սեփական հայտարարությունը բավարար չէ։

Անհրաժեշտ է անցնել համապատասխան սերտիֆիկացում։

Պահպանել արտադրության պատմությունը։

Ապացուցել օգտագործված նյութերի ծագումը։

Հետևել սահմանված ժամանակահատվածներին։

Այդ պատճառով օրգանական գյուղատնտեսությունը կարելի է դիտարկել ոչ միայն որպես արտադրության տեխնոլոգիա, այլ նաև որպես վստահության համակարգ։

Գնորդը վճարում է ավելի բարձր գին, որովհետև վստահում է, որ արտադրանքը համապատասխանում է որոշակի չափանիշների։

Կարո՞ղ է Հայաստանը զարգացնել վերականգնողական գյուղատնտեսությունը

Հայաստանի համար վերականգնողական գյուղատնտեսության գաղափարը կարող է առանձնապես հետաքրքիր լինել։

Հայկական գյուղատնտեսությունը բախվում է մի շարք խնդիրների.

- հողի էրոզիա,
- ջրի պակաս,
- արոտավայրերի գերծանրաբեռնվածություն,
- հողի օրգանական նյութի նվազում,
- կլիմայական փոփոխություններ։

Վերականգնողական մոտեցումները կարող են օգնել այդ խնդիրների մի մասի լուծմանը։

Օրինակ՝ ծածկող մշակաբույսերի օգտագործումը կարող է պաշտպանել հողը։

Նվազագույն հողամշակումը կարող է որոշ պայմաններում նվազեցնել էրոզիան։

Կենդանիների ճիշտ արածեցումը կարող է բարելավել արոտավայրերի վիճակը։

Օրգանական նյութի վերադարձը հողին կարող է բարձրացնել դրա բերրիությունը։

Սակայն այստեղ կարևոր է հասկանալ մեկ բան։

Չի կարելի պարզապես արտասահմանյան տեխնոլոգիան վերցնել և ամբողջությամբ տեղափոխել Հայաստան։

Յուրաքանչյուր մեթոդ պետք է հարմարեցվի.

- Հայաստանի կլիմային,
- հողի տեսակին,
- ջրային ռեսուրսներին,
- տնտեսությունների չափերին,
- մշակվող բույսերին։

Ապագայի գյուղատնտեսությունը գուցե ընտրություն չանի այս երկուսի միջև

Հնարավոր է՝ ապագայում օրգանական և վերականգնողական գյուղատնտեսության միջև սահմանը ավելի փոքր դառնա։

Արդեն այսօր կան բազմաթիվ տնտեսություններ, որոնք փորձում են համատեղել երկու մոտեցումները։

Չեն օգտագործում սինթետիկ հերբիցիդներ։

Կիրառում են նվազագույն հողամշակում։

Օգտագործում են ծածկող մշակաբույսեր։

Ավելացնում են հողի օրգանական նյութը։

Պահպանում են կենսաբազմազանությունը։

Այսպիսի տնտեսությունները փորձում են միաժամանակ համապատասխանել օրգանական ստանդարտներին և վերականգնել հողի բնական կարողությունները։

Սակայն դա տեխնոլոգիապես հեշտ չէ։

Հատկապես մոլախոտերի դեմ պայքարի հարցում։

Մոլախոտը շարունակում է մնալ գլխավոր փորձությունը

Օրգանական ֆերմերի համար մոլախոտը հաճախ ամենամեծ տեխնոլոգիական խնդիրներից մեկն է։

Քիմիական հերբիցիդ օգտագործելը հեշտ լուծում է։

Բայց օրգանական համակարգում այն հասանելի չէ։

Ֆերմերը ստիպված է միաժամանակ մտածել.

Ինչպե՞ս ոչնչացնել մոլախոտը։

Ինչպե՞ս չվնասել հողը։

Ինչպե՞ս չբարձրացնել աշխատուժի ծախսերը։

Ինչպե՞ս չնվազեցնել բերքատվությունը։

Եվ հենց այս հարցերի պատասխաններն են որոշում, թե արդյոք օրգանական տնտեսությունը կարող է լինել նաև տնտեսապես շահավետ։

Երկու բառ, որոնք նույնը չեն

Օրգանական և վերականգնողական գյուղատնտեսությունը նույն բաները չեն։

Սակայն դրանք նաև հակառակ ուղղություններ չեն։

Երկուսն էլ փորձում են պատասխանել ժամանակակից գյուղատնտեսության գլխավոր հարցին.

Ինչպե՞ս արտադրել բավարար սնունդ՝ առանց հողը, ջուրը և բնական ռեսուրսները ապագայի համար սպառելու։

Օրգանական համակարգը այդ նպատակին հասնելու համար սահմանում է հստակ կանոններ։

Վերականգնողական համակարգը կենտրոնանում է հողի և էկոհամակարգի իրական վիճակի բարելավման վրա։

Մեկը հարցնում է՝ ինչպե՞ս է արտադրվել արտադրանքը։

Մյուսը՝ ի՞նչ է տեղի ունեցել հողի հետ արտադրության ընթացքում։

Եվ գուցե ապագայի ամենակայուն գյուղատնտեսությունը կլինի այն համակարգը, որը կկարողանա միավորել երկուսի լավագույն կողմերը։

Արտադրել մաքուր սնունդ։

Պահպանել հողը։

Եվ ոչ միայն չվնասել բնությանը, այլ ժամանակի ընթացքում օգնել, որ այն վերականգնվի։