Օրգանական սննդի նկատմամբ հետաքրքրությունն աշխարհում շարունակում է աճել։ Սակայն շուկայի աճի հետ մեկտեղ առաջանում է հետաքրքիր հակասություն. սպառողները ավելի շատ օրգանական արտադրանք են գնում, մինչդեռ տեղական ֆերմերները միշտ չէ, որ հասցնում են բավարարել աճող պահանջարկը։

Մեծ Բրիտանիայի վերջին տվյալները դրա վառ օրինակն են։

2025 թվականին երկրի օրգանական սննդի և խմիչքի շուկան աճել է 4,2 տոկոսով՝ հասնելով 3,9 միլիարդ ֆունտի։ Սա ոլորտի աճի արդեն 14-րդ անընդմեջ տարին է։ Միաժամանակ խոշոր առևտրային ցանցերում օրգանական արտադրանքի վաճառքն աճել է 7 տոկոսով՝ չորս անգամ ավելի արագ, քան սովորական սննդամթերքի վաճառքը։

Սակայն արտադրության աճը չի հասցնում հետևել գնորդների պահանջարկին։

Սպառողը գնում է, ֆերմերը դեռ չի անցնում օրգանական արտադրության

Չնայած օրգանական արտադրանքի վաճառքի աճին՝ Մեծ Բրիտանիայի գյուղատնտեսական հողերի ընդամենը մոտ 3 տոկոսն է օրգանական սերտիֆիկացված։

Այսինքն՝ օրգանական սննդի նկատմամբ պահանջարկը աճում է ավելի արագ, քան օրգանական գյուղատնտեսությունը։

Արդյունքում շուկան ստիպված է պահանջարկի մի մասը լրացնել ներմուծման հաշվին։

Ստացվում է բավական հակասական իրավիճակ. երկրի բնակիչները ցանկանում են ավելի շատ տեղական օրգանական սնունդ գնել, սակայն այդ պահանջարկի մի մասն ապահովում են արտասահմանյան արտադրողները։

Ինչո՞ւ ֆերմերները չեն շտապում անցնել օրգանական արտադրության

Առաջին հայացքից կարող է թվալ, որ աճող պահանջարկի պայմաններում բոլոր ֆերմերները պետք է փորձեն արագ անցնել օրգանական գյուղատնտեսության։

Իրականում այդ անցումը հեշտ գործընթաց չէ։

Ֆերմերը ստիպված է փոխել արտադրության ամբողջ համակարգը՝ սկսած հողի մշակման և վնասատուների դեմ պայքարի մեթոդներից մինչև պարարտանյութերի օգտագործումը։

Բացի այդ, օրգանական արտադրության անցման շրջանում տնտեսությունը կարող է բախվել մի շարք խնդիրների.

- բերքատվության հնարավոր անկում,
- նոր գիտելիքների անհրաժեշտություն,
- սերտիֆիկացման ծախսեր,
- արտադրության ավելի բարձր ինքնարժեք,
- անցումային ժամանակահատվածում եկամտի անկման ռիսկ։

Այս պատճառով շատ արտադրողներ նախընտրում են պահպանել արդեն ծանոթ արտադրական մոդելը, նույնիսկ եթե շուկայում օրգանական արտադրանքի պահանջարկն աճում է։

Օրգանական արտադրանքը այլևս միայն հարուստների ընտրությունը չէ

Տարիներ շարունակ օրգանական սնունդը հիմնականում ընկալվում էր որպես թանկ և նեղ շրջանակի սպառողների համար նախատեսված արտադրանք։

Սակայն վերջին տարիներին այդ պատկերն աստիճանաբար փոխվում է։

Խոշոր սուպերմարկետները սկսել են ավելի լայն տեսականի առաջարկել, իսկ որոշ ցանցեր փորձում են նվազեցնել օրգանական ապրանքների գները՝ դրանք ավելի հասանելի դարձնելու նպատակով։

Մեծ Բրիտանիայում Marks & Spencer-ը վերջերս հայտարարել է ավելի քան 50 օրգանական ապրանքների գների նվազեցման մասին՝ փորձելով մեծացնել այդ արտադրանքի հասանելիությունը և մրցակցել այլ խոշոր առևտրային ցանցերի հետ։

Սա ցույց է տալիս, որ խոշոր առևտրային ընկերությունները օրգանական արտադրանքն արդեն դիտարկում են ոչ թե որպես փոքր, հատուկ շուկա, այլ որպես աճի լուրջ հնարավորություն։

Ի՞նչն է մարդկանց մղում ավելի շատ օրգանական սնունդ գնել

Սպառողների ընտրության փոփոխության մի քանի հիմնական պատճառ կա։

Առաջինը առողջության նկատմամբ աճող ուշադրությունն է։

Մարդիկ ավելի հաճախ են հետաքրքրվում, թե որտեղ և ինչպես է արտադրվել իրենց սնունդը։

Երկրորդ գործոնը վերամշակված սննդի նկատմամբ անվստահության աճն է։

Վերջին տարիներին շատ երկրներում աճել է մարդկանց հետաքրքրությունը բնական և նվազագույն վերամշակում անցած սննդամթերքի նկատմամբ։

Երրորդ պատճառը շրջակա միջավայրի հարցն է։

Որոշ սպառողներ օրգանական արտադրանք ընտրում են ոչ միայն իրենց առողջության, այլ նաև հողի, ջրային ռեսուրսների և կենսաբազմազանության վրա գյուղատնտեսության ազդեցության պատճառով։

Այս գործոնների համադրությունը ձևավորում է նոր տեսակի գնորդ, որը հետաքրքրվում է ոչ միայն ապրանքի գնով, այլ նաև դրա ծագմամբ և արտադրության եղանակով։

Պահանջարկի աճը հնարավորություն է ֆերմերների համար

Օրգանական շուկայի աճը նշանակում է, որ գյուղատնտեսական արտադրողների առջև նոր հնարավորություն է բացվում։

Եթե տվյալ երկրում պահանջարկը գերազանցում է տեղական արտադրությունը, այդ բացը կարող է լրացվել կամ ներմուծմամբ, կամ տեղական նոր արտադրողների միջոցով։

Երկրորդ տարբերակը գյուղատնտեսության համար ավելի շահավետ է։

Նոր օրգանական տնտեսությունների ստեղծումը կարող է նշանակել.

- ավելի բարձր ավելացված արժեք ունեցող արտադրանք,
- նոր աշխատատեղեր,
- տեղական շուկայի զարգացում,
- արտահանման հնարավորություն,
- գյուղատնտեսական արտադրանքի ավելի բարձր գին։

Սակայն դրա համար միայն ֆերմերի ցանկությունը բավարար չէ։

Անհրաժեշտ են գիտելիքներ, խորհրդատվություն, ֆինանսական աջակցություն և վստահելի սերտիֆիկացման համակարգ։

Ի՞նչ կարող է սա նշանակել Հայաստանի համար

Հայաստանում օրգանական գյուղատնտեսությունը դեռևս համեմատաբար փոքր հատված է։

Միևնույն ժամանակ Հայաստանը մի շարք առավելություններ ունի, որոնք կարող են նպաստել ոլորտի զարգացմանը։

Երկրի բազմաթիվ գյուղական համայնքներում գյուղատնտեսությունն իրականացվում է համեմատաբար փոքր ինտենսիվությամբ։ Որոշ տնտեսություններ արդեն իսկ օգտագործում են քիչ քանակությամբ քիմիական միջոցներ կամ աշխատում են ավանդական մեթոդներով։

Սակայն այստեղ կարևոր է հասկանալ մեկ տարբերություն.

Քիմիական նյութերի քիչ օգտագործումը դեռ ինքնին չի նշանակում, որ արտադրանքը օրգանական է։

Օրգանական արտադրանքը պահանջում է հստակ կանոնների պահպանում և համապատասխան սերտիֆիկացում։

Եթե Հայաստանը ցանկանում է օրգանական արտադրությունը դարձնել արտահանման ուղղություններից մեկը, անհրաժեշտ կլինի աշխատել ոչ միայն արտադրության, այլև սպառողի վստահության վրա։

Արտասահմանյան գնորդի համար «բնական» կամ «էկոլոգիապես մաքուր» գրությունը հաճախ բավարար չէ։ Անհրաժեշտ է ապացուցել արտադրության համապատասխանությունը ընդունված ստանդարտներին։

Նախ պետք է հասկանալ՝ ինչ է ուզում գնորդը

Օրգանական գյուղատնտեսության միջազգային փորձը ցույց է տալիս մեկ կարևոր բան։

Ֆերմերը պետք է նախ ուսումնասիրի շուկան, հետո միայն որոշի՝ ինչ արտադրել։

Օրգանական արտադրության անցնելը կարող է շահավետ լինել, սակայն ոչ բոլոր մշակաբույսերի և ոչ բոլոր շուկաների դեպքում։

Հայկական արտադրողի համար կարևոր հարցեր են.

- Հայաստանում կա՞ բավարար պահանջարկ օրգանական արտադրանքի նկատմամբ,
- ո՞ր ապրանքներն են ամենաշատ պահանջված,
- տեղական շո՞ւկան է ավելի հեռանկարային, թե արտահանումը,
- որ երկրներում կարող է մրցունակ լինել հայկական օրգանական արտադրանքը,
- որքան արժե սերտիֆիկացումը,
- արդյոք սպառողը պատրաստ է ավելի բարձր գին վճարել։

Այս հարցերի պատասխաններից է կախված ոլորտի տնտեսական ապագան։

Աճող պահանջարկը դեռ բաց թողնված հնարավորություն է

Մեծ Բրիտանիայի օրինակը ցույց է տալիս, որ նույնիսկ զարգացած գյուղատնտեսություն ունեցող երկրում կարող է ստեղծվել իրավիճակ, երբ գնորդը ցանկանում է ավելի շատ օրգանական արտադրանք, բայց տեղական արտադրությունը չի հասցնում այդ պահանջարկին։

Այդ բացը լրացվում է ներմուծմամբ։

Հայաստանի համար սա կարող է կարևոր դաս լինել։

Եթե միջազգային շուկաներում օրգանական արտադրանքի պահանջարկը շարունակի աճել, այն երկրները, որոնք ժամանակին կարողանան զարգացնել սերտիֆիկացված արտադրությունը, կարող են նոր արտահանման հնարավորություններ ստանալ։

Օրգանական գյուղատնտեսության հարցն այսօր այլևս միայն շրջակա միջավայրի պահպանության մասին չէ։

Այն աստիճանաբար դառնում է նաև շուկայի, արտահանման և գյուղատնտեսական բիզնեսի հարց։

Եվ աճող պահանջարկի պայմաններում ամենակարևոր հարցը կարող է լինել ոչ թե՝ արդյոք մարդիկ ցանկանում են օրգանական սնունդ գնել։

Մեծ Բրիտանիայի օրինակը ցույց է տալիս, որ ցանկանում են։

Իսկ իրական մրցակցությունն արդեն սկսվում է մեկ այլ հարցից՝ ո՞վ է հասցնելու այն արտադրել։