Օրգանական գյուղատնտեսության համար ամենակարևոր խնդիրը միշտ չէ, որ արտադրելն է։ Ո՞վ է գնելու արտադրանքը, և որքան կայուն կլինի պահանջարկը։

Եվրամիությունում այդ հարցին փորձում են պատասխանել պետական գնումների միջոցով։ Եվրահանձնաժողովի առաջարկած նոր Public Procurement Act-ը հանրային սննդի գնումների շրջանակում ավելի մեծ ուշադրություն է նախատեսում օրգանական արտադրանքի, սննդի սննդային արժեքի, թարմության, սեզոնայնության և կենդանիների բարեկեցության նկատմամբ։

Եթե այս մոտեցումը վերջնականապես ամրագրվի, օրգանական ֆերմերի համար գնորդ կարող է դառնալ ոչ միայն սուպերմարկետը կամ սովորական սպառողը, այլ նաև պետական համակարգը։

Ինչո՞ւ է սա կարևոր ֆերմերի համար

Օրգանական արտադրության անցումը սովորաբար պահանջում է լրացուցիչ աշխատանք, վերահսկողություն և սերտիֆիկացում։

Միևնույն ժամանակ ֆերմերը կարող է բախվել մեկ այլ խնդրի՝ արտադրանքը օրգանական է, բայց դրա համար պատրաստ է վճարել սահմանափակ թվով գնորդ։

Պետական գնումների համակարգում օրգանական սննդի նկատմամբ պահանջարկի ավելացումը կարող է փոխել այդ իրավիճակը։

Օրինակ՝ եթե դպրոցները, հիվանդանոցները կամ այլ հանրային հաստատություններ սկսեն ավելի շատ օրգանական սնունդ գնել, ֆերմերը կարող է ստանալ ավելի կանխատեսելի շուկա։

Այսինքն՝ օրգանական գյուղատնտեսության զարգացումը կարող է կախված լինել ոչ միայն սպառողի նախասիրությունից, այլ նաև այն բանից, թե ինչ է գնում պետությունը։

Ոչ միայն «օրգանական» պիտակը

ԵՄ մոտեցման հետաքրքիր կողմն այն է, որ ուշադրությունը միայն օրգանական լինելու վրա չէ։

Հանրային սննդի գնումների ժամանակ առաջարկը ներառում է նաև թարմություն, սեզոնայնություն, սննդային արժեք, կենդանիների բարեկեցություն և մատակարարման շղթայի արդարություն։

Սա նշանակում է, որ ապագայում ֆերմերի համար մրցակցության չափանիշը կարող է լինել ոչ միայն՝ «ունե՞ս օրգանական սերտիֆիկատ», այլ նաև՝

- որքան թարմ է արտադրանքը,
- որտեղից է այն գալիս,
- որքան երկար է տեղափոխվել,
- ինչպես է արտադրվել,
- և որքան կայուն է մատակարարումը։

Իսկ եթե նման բան կիրառվեր Հայաստանում

Պատկերացնենք, որ հայկական դպրոցների կամ մանկապարտեզների սննդի գնումներում որոշակի առաջնահերթություն տրվեր տեղական և օրգանական արտադրանքին։

Դրա համար ֆերմերը կունենար ավելի հստակ շուկա։

Օրգանական բանջարեղեն արտադրողը կարող էր նախապես իմանալ, որ իր արտադրանքի մի մասը կարող է վաճառվել հաստատություններին։ Իսկ պետական կամ համայնքային կառույցը կարող էր ստանալ ավելի թարմ և տեղական արտադրանք։

Սակայն այստեղ կա կարևոր պայման՝ մատակարարման կայունությունը։

Մի քանի տասնյակ կամ հարյուրավոր դպրոցների համար անհրաժեշտ արտադրանքի ծավալը մեկ փոքր տնտեսություն հաճախ չի կարող ապահովել։

Այստեղ արդեն կարող են կարևոր դառնալ ֆերմերային կոոպերատիվները։

Մեկ ֆերմերը չի կարող, բայց տասը ֆերմերը՝ կարող են

Եթե մի քանի օրգանական տնտեսություններ միավորվեն, նրանք կարող են միասին ապահովել անհրաժեշտ ծավալը, տեսակավորումը, փաթեթավորումը և առաքումը։

Այս մոդելով փոքր ֆերմերը կարող է մտնել մեծ շուկա՝ առանց սեփական տնտեսությունը հսկայական չափերի հասցնելու։

Կոոպերատիվը դառնում է կամուրջ ֆերմերի և խոշոր գնորդի միջև։

Բայց այստեղ կա նաև ռիսկ

Պետական գնումների համակարգում օրգանական արտադրանք ավելացնելը ինքնին չի նշանակում, որ ֆերմերները միանգամից կսկսեն անցնել օրգանական գյուղատնտեսության։

Պետք են հստակ չափորոշիչներ, վերահսկողություն, սերտիֆիկացում, համապատասխան գին և երկարաժամկետ պայմանագրեր։

Հակառակ դեպքում կարող է ստեղծվել իրավիճակ, երբ պետությունը ցանկանում է օրգանական արտադրանք գնել, բայց ֆերմերը չի կարող անհրաժեշտ ծավալով կամ համապատասխան փաստաթղթերով այն մատակարարել։

Գլխավոր հարցը Հայաստանի համար

Եվրոպական փորձը հետաքրքիր է ոչ միայն օրգանական գյուղատնտեսության տեսանկյունից։

Այն ավելի լայն հարց է առաջադրում՝ կարո՞ղ է պետական գնումների քաղաքականությունը դառնալ գյուղատնտեսության զարգացման գործիք։

Եթե պետությունը որոշակի պահանջարկ ստեղծի տեղական, սեզոնային և օրգանական արտադրանքի նկատմամբ, դա կարող է ֆերմերին տալ այն, ինչ գյուղատնտեսության մեջ ամենադժվար բաներից մեկն է՝ նախապես տեսանելի շուկա։

Իսկ երբ ֆերմերը գիտի, թե ում է վաճառելու իր բերքը, արտադրության պլանավորումն արդեն բոլորովին այլ մակարդակի վրա է։

ԵՄ-ի քննարկվող մոտեցման ամենակարևոր գաղափարը հենց սա է․ պետությունը կարող է ոչ միայն վերահսկել սննդի շուկան, այլ նաև իր գնումներով ձևավորել այն։