Հայաստանի չորս մարզերում մեկնարկել է երկամյա ծրագիր, որի նպատակն է սննդային և գյուղատնտեսական օրգանական թափոնները վերածել օգտակար ռեսուրսի՝ զարգացնելով կոմպոստացման, կենսագազի արտադրության և գյուղմթերքի պահպանման լուծումները։
Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի Յակոբեան բնապահպանական կենտրոնը և ՄԱԿ-ի Զարգացման ծրագիրը (ՄԱԶԾ) սկսել են «Organics Mobilized» ծրագիրը, որի ընդհանուր բյուջեն կազմում է 2,2 մլն դոլար։ Ծրագիրը կիրականացվի մինչև 2028 թվականի հունիսը՝ Լոռու, Կոտայքի, Գեղարքունիքի և Սյունիքի մարզերում։
Ֆինանսավորման 1,95 մլն դոլարը տրամադրել է Կլիմայի և մաքուր օդի կոալիցիան՝ ՄԱԿ-ի շրջակա միջավայրի ծրագրի նախաձեռնության շրջանակում։ Մնացած մասը համաֆինանսավորվում է իրականացնող գործընկերների միջոցներով։
Ի՞նչ է նախատեսում ծրագիրը
Նախաձեռնությունը նպատակ ունի համայնքներում բարելավել օրգանական թափոնների տեսակավորումն ու մշակումը՝ դրանք աղբավայրեր տեղափոխելու փոխարեն հնարավորինս օգտագործելով որպես հումք։
Ծրագրի հիմնական ուղղություններն են՝
- Կոմպոստի արտադրություն․ սննդային և կանաչ թափոնների վերածում հողի բարելավման համար պիտանի նյութի։
- Կենսագազի ստացում․ օրգանական նյութերի անաէրոբ մշակման հնարավորությունների փորձարկում։
- Գյուղմթերքի կորուստների նվազեցում․ Սյունիքում նախատեսվում է փորձարկել էներգաարդյունավետ սառնարանային պահպանման և տեղափոխման համատեղ լուծումներ։
- Համայնքների կարողությունների զարգացում․ տեղական ինքնակառավարման մարմինների, մասնագետների և այլ շահագրգիռ կողմերի ներգրավում։
Ծրագիրը նախատեսում է փորձնական լուծումներ մշակել ընտրված համայնքներում, ապա գնահատել՝ ինչպես կարելի է դրանք կիրառել այլ բնակավայրերում։
Ինչո՞ւ է սա կարևոր գյուղատնտեսության համար
Օրգանական թափոնները կարող են դառնալ լրացուցիչ ռեսուրս գյուղատնտեսության համար։ Ճիշտ մշակման դեպքում բուսական մնացորդներն ու սննդային թափոնները կարող են օգտագործվել կոմպոստ պատրաստելու համար, իսկ որոշ օրգանական նյութեր՝ կենսագազ ստանալու նպատակով։
Սա հատկապես կարևոր է այն համայնքների համար, որտեղ կան անասնապահական տնտեսություններ, սննդի արտադրամասեր և գյուղմթերքի մեծածավալ մնացորդներ։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է տարբերակել թափոնների տեսակները․ գոմաղբը, բուսական մնացորդները և խառը կենցաղային աղբը նույն մշակման պայմանները չեն պահանջում։
Կոմպոստի օգտագործումը կարող է նպաստել հողի օրգանական նյութի ավելացմանը, սակայն դրա որակը կախված է հումքից, մշակման պայմաններից և անվտանգության վերահսկումից։
Կլինի՞ արդյոք աջակցություն ֆերմերներին
Ծրագրի հրապարակված նպատակներից են համայնքային լուծումների փորձարկումը, մասնագիտական կարողությունների զարգացումը և այնպիսի մոդելների ստեղծումը, որոնք հնարավոր կլինի շարունակել նաև ծրագրի ավարտից հետո։ Նախաձեռնությունը նաև նախատեսում է տասը լրացուցիչ համայնքի ներգրավում՝ փորձնական լուծումները ուսումնասիրելու և հարմարեցնելու նպատակով։
Այնուամենայնիվ, այս պահին հրապարակված տեղեկությունները չեն հաստատում, որ ֆերմերներին տրամադրվելու են անհատական դրամաշնորհներ, անվճար սարքավորումներ կամ ուղղակի ֆինանսական աջակցություն։ Մասնակցելու հնարավորությունները և պայմանները պետք է ճշտել ծրագրի պատասխանատուներից։
Գյուղատնտեսության համար նախաձեռնության իրական արդյունքը կախված կլինի նրանից, թե արդյոք փորձնական լուծումները կվերածվեն տնտեսապես շահավետ և երկարաժամկետ գործող համակարգերի։ Եթե համայնքներում հնարավոր լինի ապահովել օրգանական մնացորդների հավաքումը, անվտանգ մշակումը և ստացված նյութի իրացումը կամ օգտագործումը, թափոնները կարող են դառնալ ոչ միայն բնապահպանական խնդիր, այլև տեղական տնտեսության լրացուցիչ ռեսուրս։