Հայաստանի կառավարությունը որոշել է սեպտեմբերին ևս շարունակել ջերմատնային արտադրանքի առանձին տեսակների արտահանման պետական աջակցությունը։
Սեպտեմբերի 3-ին կայացած կառավարության նիստում ընդունված որոշմամբ՝ Հայաստանի տարածքից սեպտեմբեր ամսվա ընթացքում արտահանված մի շարք ջերմատնային ապրանքների համար տնտեսավարողները կշարունակեն փոխհատուցում ստանալ։
Որոշման հիմքում ոչ միայն արտահանման ընթացիկ ծավալներն են, այլև նոր շուկաներ դուրս գալու ուղղությամբ իրականացվող բանակցությունները։
Կառավարությունում ակնկալում են, որ սեպտեմբերին արտահանման ծավալները կարող են շարունակել աճել։
Ի՞նչ արտադրանքի համար է փոխհատուցում նախատեսված
Սեպտեմբերին արտահանված ջերմատնային արտադրանքի համար նախատեսված են հետևյալ փոխհատուցումները.
- ելակ՝ 770 դրամ յուրաքանչյուր կիլոգրամի համար,
- լոլիկ՝ 275 դրամ յուրաքանչյուր կիլոգրամի համար,
- չերրի տեսակի լոլիկ՝ 400 դրամ յուրաքանչյուր կիլոգրամի համար,
- պղպեղ՝ 400 դրամ յուրաքանչյուր կիլոգրամի համար,
- պալերմո տեսակի պղպեղ՝ 500 դրամ յուրաքանչյուր կիլոգրամի համար,
- սմբուկ՝ 200 դրամ յուրաքանչյուր կիլոգրամի համար,
- ծաղիկ՝ 50 դրամ յուրաքանչյուր հատի համար։
Հատկանշական է, որ ծաղիկների արտահանման համար սեպտեմբերին սահմանվել է 50 դրամ փոխհատուցում մեկ հատի դիմաց՝ անկախ արտահանման երկրից։
Ինչքա՞ն ջերմոցային արտադրանք է արտահանվել ամռանը
Պետական մարմինների օպերատիվ տվյալներով՝ 2026 թվականի հունիս-օգոստոս ամիսներին Հայաստանից արտահանվել է.
- շուրջ 4506 տոննա պղպեղ,
- շուրջ 4041 տոննա լոլիկ,
- 408,6 տոննա ելակ,
- 0,3 տոննա սմբուկ,
- շուրջ 10 միլիոն հատ և 102,7 տոննա ծաղիկ։
Միայն օգոստոսին արտահանման ծավալները բավական մեծ են եղել։
Օգոստոս ամսվա ընթացքում արտահանվել է.
- շուրջ 2737 տոննա պղպեղ,
- շուրջ 2888 տոննա լոլիկ,
- 146 տոննա ելակ,
- շուրջ 3,5 միլիոն հատ և 36 տոննա ծաղիկ։
Այս տվյալները ցույց են տալիս, որ արտահանման հիմնական ծանրաբեռնվածությունը բաժին է ընկել հատկապես ամառվա վերջին ամսին։
Արտահանման աշխարհագրությունը ընդլայնվում է
Կառավարության որոշման հիմնավորումներից մեկը արտահանման նոր շուկաների որոնումն է։
Հունիս-օգոստոս ամիսներին արտահանման աշխարհագրությունն ընդլայնվել է։
Ըստ ներկայացված տվյալների՝ հայկական արտադրողները կարողացել են.
- ծաղիկ արտահանել 28 երկիր,
- միրգ՝ 24 երկիր,
- բանջարեղեն՝ 16 երկիր։
Թեև ջերմոցային արտադրանքի արտահանման ուղղությամբ դեռևս կարևոր դեր ունեն ավանդական շուկաները, նոր երկրների հետ բանակցությունները շարունակվում են։
Կառավարությունում նշում են, որ տնտեսավարողները նոր շուկաներ դուրս գալու ուղղությամբ ակտիվ բանակցություններ են վարում։
Այստեղ կարևոր հանգամանք կա։
Նոր գնորդների հետ բանակցությունների ընթացքում արտահանողները իրենց գնային առաջարկները ձևավորում են նաև՝ հաշվի առնելով պետական փոխհատուցման առկայությունը։
Այդ պատճառով ծրագրի դադարեցումը սեպտեմբերի 1-ից կարող էր ազդել արդեն ընթացող բանակցությունների վրա։
Հենց այս հանգամանքն էլ դարձել է աջակցության երկարաձգման հիմնական պատճառներից մեկը։
Ի՞նչ է ակնկալվում սեպտեմբերին
Կառավարության կանխատեսումների համաձայն՝ սեպտեմբերին ջերմոցային արտադրանքի արտահանման ծավալները կարող են կազմել.
- շուրջ 200 տոննա ելակ,
- շուրջ 3850 տոննա բանջարեղեն,
- շուրջ 5,2 միլիոն հատ ծաղիկ։
Սա նշանակում է, որ սեպտեմբերը նույնպես կարող է կարևոր ամիս լինել ջերմոցային տնտեսությունների համար։
Հատկապես բանջարեղենի և ծաղիկների արտադրողները շարունակում են ակտիվ արտահանման շրջան ունենալ։
Ինչու է պետությունը փոխհատուցում արտահանման ծախսերը
Ծրագրի հիմնական նպատակը հայկական ջերմատնային արտադրանքի մրցունակության բարձրացումն է։
Ջերմոցային տնտեսությունների արտադրանքը միջազգային շուկաներում մրցում է բազմաթիվ երկրների արտադրողների հետ։
Թուրքիան, Իրանը, Վրաստանը և այլ երկրներ ունեն ինչպես ավելի մեծ արտադրական ծավալներ, այնպես էլ որոշ դեպքերում ավելի ցածր արտադրական ծախսեր։
Հայաստանի արտադրողների համար լրացուցիչ խնդիր են նաև լոգիստիկ ծախսերը։
Արտահանման հեռավոր շուկաներ հասնելու համար անհրաժեշտ է կազմակերպել.
- սառը շղթայի պահպանում,
- արագ փոխադրում,
- փաթեթավորում,
- պահեստավորում,
- մաքսային ձևակերպումներ։
Այս պայմաններում պետական փոխհատուցումը կարող է արտադրողին հնարավորություն տալ ավելի մրցունակ գին առաջարկել արտասահմանյան գնորդին։
Աջակցությունը ժամանակավոր լուծում է, բայց արտահանողներին ժամանակ է տալիս
Պետական աջակցությունը, սակայն, չի կարող երկարաժամկետ փոխարինել արտադրության արդյունավետության բարձրացմանը։
Ջերմոցային տնտեսության մրցունակությունը երկարաժամկետ հեռանկարում կախված է.
- էներգիայի ծախսերից,
- ժամանակակից տեխնոլոգիաներից,
- արտադրողականությունից,
- բերքի որակից,
- փաթեթավորումից,
- լոգիստիկայից,
- արտահանման կայուն շուկաներից։
Այնուամենայնիվ, անցումային փուլում փոխհատուցումը կարող է օգնել արտադրողներին պահպանել արդեն ձեռք բերված պայմանավորվածությունները և նոր շուկաներ մտնել։
Հատկապես կարևոր է, որ արտահանողները կարողանան պետական աջակցության ժամանակահատվածն օգտագործել ոչ միայն ավելի շատ արտադրանք վաճառելու, այլ նաև երկարաժամկետ գործընկերային կապեր ստեղծելու համար։
Հայաստանի ջերմոցային ոլորտի համար կարևոր ամիս
Սեպտեմբերի երկարաձգումը ցույց է տալիս, որ պետությունը դեռևս արտահանման աճի հնարավորություն է տեսնում ջերմոցային ոլորտում։
Ամռան երեք ամիսների տվյալներն արդեն խոսում են հազարավոր տոննաների հասնող արտահանման մասին։
Միաժամանակ նոր շուկաների ուղղությամբ բանակցությունները ցույց են տալիս, որ հայկական արտադրողները փորձում են աստիճանաբար նվազեցնել կախվածությունը սահմանափակ թվով արտահանման ուղղություններից։
Հաջորդ հարցը կլինի այն, թե արդյոք սեպտեմբերի պետական աջակցությունը կօգնի այդ բանակցությունները վերածել իրական պայմանագրերի և նոր շուկաներում կայուն վաճառքի։
Եթե դա տեղի ունենա, ժամանակավոր փոխհատուցման ծրագիրը կարող է ավելի լայն արդյունք ունենալ, քան պարզապես մեկ ամսվա արտահանման ծախսերի աջակցությունը։
Այն կարող է դառնալ նոր շուկաներ մուտք գործելու անցումային գործիք հայկական ջերմոցային տնտեսությունների համար։