Ջերմոցային տնտեսության ապագան կարող է լինել ոչ թե ավելի մեծ ջերմոց կառուցելը, այլ այնպիսի համակարգ ստեղծելը, որտեղ ջերմոցը, ֆերման, արդյունաբերական օբյեկտն ու նույնիսկ բնակելի տարածքը միմյանց ռեսուրս են տալիս։

Այս մոտեցումն ուսումնասիրում են Wageningen University & Research-ի (WUR) և ԱՄՆ-ի գործընկերների գիտնականները «Greenhouse in Transition» նախագծի շրջանակում։ Նպատակն է վերանայել ջերմոցային արտադրության ամբողջ համակարգը՝ էներգիայից և ջրից մինչև սննդանյութեր ու օգտագործվող տարածք։

Ջերմոցը կարող է ստանալ գործարանի ավելցուկային ջերմությունը

Նոր մոտեցման ամենահետաքրքիր գաղափարներից մեկը տարբեր տնտեսությունների միջև ռեսուրսների փոխանակումն է։

Օրինակ՝ արդյունաբերական ձեռնարկությունը կարող է ունենալ ավելցուկային ջերմություն, որը սովորաբար կորցնում է։ Այդ ջերմությունը հնարավոր է օգտագործել մոտակայքում գտնվող ջերմոցը տաքացնելու համար։

Իսկ ջերմոցը, իր հերթին, կարող է ունենալ ավելցուկային ջերմություն, որը հնարավոր է փոխանցել բնակելի տարածքների ջեռուցման համար։

Նույն սկզբունքը կարող է կիրառվել նաև ջրի նկատմամբ։ Անձրևաջրերի ավելցուկը կամ համապատասխան կերպով մաքրված ջուրը կարող է օգտագործվել գյուղատնտեսության մեջ։

Այսինքն՝ այն, ինչը մի համակարգի համար «թափոն» է, մյուսի համար կարող է դառնալ արտադրության ռեսուրս։

Սա ինչ կարող է տալ ֆերմերին

Ջերմոցային տնտեսության ամենամեծ ծախսերից մեկը էներգիան է։ Եթե ջերմոցը կարողանա ստանալ արդեն գոյություն ունեցող ավելցուկային ջերմություն, հնարավոր է նվազեցնել լրացուցիչ վառելիքի կամ էներգիայի պահանջարկը։

Նույնը վերաբերում է ջրին։

Այս մոտեցման գլխավոր գաղափարը պարզ է՝ նոր ռեսուրս անընդհատ արտադրելու փոխարեն հնարավորինս օգտագործել այն, ինչ արդեն գոյություն ունի համակարգի ներսում կամ հարևանությամբ։

WUR-ի մասնագետները նաև նշում են, որ ջերմոցները կարող են ավելի լայնորեն օգտագործել սենսորներ, տեսախցիկներ, ավտոմատ կլիմայական կառավարում և էներգախնայող լուսավորություն՝ արտադրությունն ավելի արդյունավետ դարձնելու համար։

Նույնիսկ լոլիկի աճեցման մոդելն են վերանայում

Հետազոտողները քննարկում են նաև բույսերի աճեցման փուլերը տարբեր համակարգերի միջև բաժանելու գաղափարը։

Օրինակ՝ լոլիկի երիտասարդ բույսերը սկզբնական փուլում կարող են աճեցվել ուղղահայաց ֆերմայում, որտեղ բույսերը դեռ քիչ լույս են պահանջում։ Հետագայում դրանք կարող են տեղափոխվել ջերմոց, որտեղ կշարունակեն աճել մինչև բերքատվություն։

Գիտնականների հաշվարկով՝ նման մոտեցումը տեսականորեն կարող է հնարավորություն տալ տարեկան մի քանի բերք ստանալու։

Բայց կա մեկ կարևոր պայման

Այս համակարգը արդյունավետ է միայն այն դեպքում, երբ տարբեր օբյեկտները բավական մոտ են միմյանց։

Եթե ջերմությունը կամ ջուրը պետք է երկար տարածություն տեղափոխել, դրա համար անհրաժեշտ էներգիան և ենթակառուցվածքի արժեքը կարող են նվազեցնել ամբողջ համակարգի արդյունավետությունը։ Բացի այդ, վերօգտագործվող ջուրը կամ այլ հոսքերը պետք է մանրակրկիտ ստուգվեն՝ սննդամթերքի անվտանգության ռիսկերից խուսափելու համար։

Իսկ Հայաստա՞նը

Հայաստանի համար այս գաղափարը հատկապես հետաքրքիր կարող է լինել այն տարածքներում, որտեղ ջերմոցային տնտեսությունները կենտրոնացված են և դրանց կողքին կան այլ արտադրական կամ էներգետիկ օբյեկտներ։

Օրինակ՝ ապագայում կարելի է պատկերացնել ոչ թե առանձին ջերմոց, այլ գյուղատնտեսական արտադրության փոքր էկոհամակարգ, որտեղ ջերմոցը ստանում է մեկ տնտեսության ավելցուկային ջերմությունը, օգտագործում է հավաքված ջուրը, իսկ սեփական ավելցուկային ռեսուրսներն ուղղում է այլ սպառողների։

Սակայն սա դեռ պատրաստի լուծում չէ Հայաստանի համար։ WUR-ի նախագիծը հենց ուսումնասիրում է, թե ինչպիսի նոր համակարգեր կարող են աշխատել և ինչպես դրանք գործնականում կիրառել։

Ջերմոցի ապագան՝ ավելի քիչ ծախս, ավելի շատ կապեր

Գյուղատնտեսության մեջ երկար ժամանակ ջերմոցը դիտարկվել է որպես առանձին արտադրական տարածք՝ իր ջեռուցմամբ, ջրով և էներգիայի համակարգով։

Նոր մոտեցումը փորձում է փոխել այդ տրամաբանությունը։

Ապագայի ջերմոցը կարող է ոչ թե պարզապես սպառել ռեսուրսներ, այլ միաժամանակ դառնալ ռեսուրսների աղբյուր ուրիշների համար։

Եվ հենց այստեղ է ջերմոցային տնտեսության հաջորդ մեծ փոփոխության հնարավորությունը՝ ավելի մեծ տարածքի փոխարեն ավելի խելացի կապեր ստեղծել։