Ջերմոցային տնտեսությունների համար ջեռուցման արժեքը միայն ծախսի հարց չէ։ Եթե տնտեսությունը կախված է մեկ վառելիքից, դրա գնի կտրուկ աճը կամ մատակարարման խափանումը կարող է անմիջապես անդրադառնալ ամբողջ արտադրությանը։ Այս խնդրի լուծման տարբերակներից մեկը բազմավառելիք ջեռուցման համակարգերն են, որոնք կարող են աշխատել գազով, պինդ վառելիքով և կենսազանգվածով։
Նման մոտեցում է ներկայացրել Enorpa ընկերությունը՝ իր Multiful կաթսայով, որը նախատեսված է ջերմոցային տնտեսությունների ջեռուցման համար։ Համակարգը կարող է նույն կաթսայի շրջանակում աշխատել տարբեր վառելիքներով՝ հնարավորություն տալով տնտեսությանը փոխել էներգիայի աղբյուրը՝ կախված դրա հասանելիությունից և արժեքից։
Ինչու է մեկ վառելիքից կախվածությունը ռիսկային
Ջերմոցային տնտեսությունում ջերմությունը արտադրության շարունակականության հիմնական պայմաններից է։
Եթե ձմռանը ջերմոցը կորցնում է ջեռուցման հնարավորությունը, խնդիրը միայն էլեկտրաէներգիայի կամ գազի բարձր հաշիվը չէ․ ցածր ջերմաստիճանը կարող է վնասել բույսերին և ամբողջ բերքին։
Enorpa-ն նշում է, որ վերջին տարիներին գազի մատակարարման խափանումները, LNG-ի հասանելիության խնդիրներն ու վառելիքի գների տատանումները ստիպում են ջերմոցային տնտեսություններին էներգետիկ ռազմավարությանը նայել նաև որպես ռիսկերի կառավարման գործիք։
Մեկ կաթսա՝ տարբեր վառելիքներ
Multiful համակարգը նախատեսված է գազի, պինդ վառելիքի և կենսազանգվածի օգտագործման համար։
Օրինակ՝ երբ գազի գինը բարձր է կամ դրա մատակարարումը սահմանափակվում է, հնարավոր է անցնել կենսազանգվածի կամ այլ պինդ վառելիքի։
Կենսազանգվածի համար կարող են օգտագործվել փայտի չիպսեր, պելետներ և գյուղատնտեսական մնացորդներ՝ պայմանով, որ դրանք համապատասխանում են համակարգի և տեղական կանոնակարգերի պահանջներին։
Այս մոտեցման հիմնական գաղափարը պարզ է՝ ջերմոցը չպետք է ամբողջությամբ կապված լինի մեկ վառելիքի շուկայի հետ։
Գազից կենսազանգված՝ մոտ երեք ժամում
Ընկերության ներկայացրած տվյալներով՝ բնական գազից պինդ կենսազանգվածի աշխատանքի անցնելու մեխանիկական փոփոխությունը կարող է տևել մոտ երեք ժամ՝ այրման խցիկի մաքրումից հետո։
Փոխվում են կաթսայի որոշ դռներ և այրիչի հանգույցը, միացվում են վառելիքի համապատասխան գծերը, կատարվում է համակարգի հերմետիկացում և այրիչի կարգավորում։
Այդ աշխատանքը պետք է իրականացնի համապատասխան որակավորում ունեցող մասնագետ։
Գյուղատնտեսական մնացորդը կարող է դառնալ ջերմության աղբյուր
Բազմավառելիք համակարգերի հետաքրքիր կողմերից մեկն այն է, որ ջերմոցը կարող է օգտագործել տեղական կենսազանգված։
Գյուղատնտեսության մեջ առաջացող որոշ մնացորդներ՝ համապատասխան տեխնոլոգիական մշակման և թույլատրելիության դեպքում, կարող են դառնալ էներգիայի աղբյուր։
Սա կարող է նոր կապ ստեղծել երկու ոլորտների միջև.
գյուղատնտեսական մնացորդ → կենսավառելիք → ջերմություն → ջերմոցային արտադրանք։
Սակայն տնտեսական արդյունավետությունը կախված է ոչ միայն հումքի առկայությունից, այլև դրա հավաքման, տեղափոխման, պահպանման և այրման ծախսերից։
Ավելի շատ վառելիք՝ նաև ավելի շատ վերահսկողություն
Բազմավառելիք համակարգի առավելությունը միայն վառելիք փոխելու հնարավորությունը չէ։
Պինդ վառելիքի և կենսազանգվածի օգտագործումը առաջացնում է մասնիկներ, որոնք պետք է վերահսկվեն։
Multiful համակարգում կիրառվում է բազմացիկլոնային ֆիլտրացման համակարգ, իսկ կառավարման համակարգը կարող է միանալ մասնիկների սենսորներին՝ թույլ տալով հետևել արտանետումների մակարդակին։ Անհրաժեշտության դեպքում հնարավոր է ավելացնել նաև լրացուցիչ ֆիլտրացման սարքավորումներ։
Այսինքն՝ ավելի էժան կամ հասանելի վառելիքի անցումը չի նշանակում, որ կարելի է անտեսել արտանետումները։
Հարմար է նաև գործող ջերմոցների համար
Ըստ արտադրողի՝ համակարգը նախատեսված է ինչպես նոր ջերմոցային նախագծերի, այնպես էլ արդեն գործող տնտեսությունների վերազինման համար։
Այն կարող է միացվել գործող տաք ջրի շրջանառության համակարգերին, ջերմափոխանակիչներին և ջերմային բուֆերային տարաներին։
Սակայն կա նաև սահմանափակում․ բազմավառելիք համակարգը պահանջում է լրացուցիչ տարածք վառելիքի պահեստավորման և մոխրի կառավարման համար։
Այսինքն՝ նման լուծումը պետք է գնահատել ոչ միայն կաթսայի գնով, այլ ամբողջ համակարգի ներդրման արժեքով։
Իսկ Հայաստանի ջերմոցների համար ի՞նչ կարող է նշանակել
Հայաստանի ջերմոցային տնտեսությունների համար էներգիայի արժեքը արտադրության ինքնարժեքի կարևոր բաղադրիչ է։
Այստեղ բազմավառելիք մոտեցումը կարող է հետաքրքիր լինել հատկապես այն տնտեսությունների համար, որոնք ունեն տարբեր էներգետիկ աղբյուրների հասանելիություն և կարող են համեմատել դրանց իրական ջերմային արժեքը։
Օրինակ՝ եթե որոշակի ժամանակահատվածում գազը ավելի շահավետ է, տնտեսությունը կարող է աշխատել գազով, իսկ այլ պայմաններում՝ անցնել կենսազանգվածի կամ պինդ վառելիքի։
Բայց վերջնական հաշվարկում պետք է ներառել ոչ միայն վառելիքի գինը, այլև սարքավորման ներդրումը, պահեստավորումը, տեղափոխումը, սպասարկումը, արտանետումների վերահսկումը և աշխատուժը։
Ջերմոցի էներգետիկ ռազմավարությունը փոխվում է
Բազմավառելիք կաթսան ինքնին չի լուծում ջերմոցային տնտեսության բոլոր էներգետիկ խնդիրները։
Բայց այն ցույց է տալիս, թե ինչ ուղղությամբ է զարգանում ոլորտը․ ջերմոցային տնտեսությունները փորձում են ոչ միայն նվազեցնել էներգիայի ծախսը, այլև չդառնալ մեկ էներգակիրից կախված։
Ապագայում ջերմոցային տնտեսության էներգետիկ համակարգը կարող է համադրել գազը, կենսազանգվածը, արևային էներգիան, ջերմային պոմպերը, ջերմային պահեստավորումը և այլ աղբյուրներ։
Այս դեպքում հիմնական հարցը դառնում է ոչ թե՝ «ո՞ր վառելիքն է օգտագործում ջերմոցը», այլ՝ «ինչպե՞ս է տնտեսությունը կառավարում իր էներգետիկ ռիսկը»։
Եվ հենց այստեղ է բազմավառելիք ջեռուցման գաղափարի հիմնական նշանակությունը։