Հայաստանում ջերմատնային տնտեսությունների ընդլայնմանը զուգահեռ առաջանում է մեկ այլ խնդիր՝ ովքե՞ր են աշխատելու նոր սերնդի ջերմատներում։
Սեպտեմբերի 10–11-ին Գյումրիում անցկացվել է երկօրյա դասընթաց-աշխատաժողով՝ «Ժամանակակից ջերմատնային տնտեսության կազմակերպում, շահագործում և կառավարում» թեմայով։ Դասընթացը կազմակերպվել է ՄԱՎԵՏԱ ծրագրի շրջանակում և նախատեսված էր «Ջերմատնային տնտեսություն» մասնագիտությամբ դուալ կրթություն իրականացնող ուսումնական հաստատությունների դասավանդողների ու գործընկերների համար։
Առաջին հայացքից սա հերթական մասնագիտական դասընթաց է։ Սակայն ջերմատնային ոլորտի ընդլայնման պայմաններում դրա նշանակությունն ավելի լայն է։
Ջերմատունը այլևս միայն գյուղատնտեսական աշխատանք չէ
Ժամանակակից ջերմատունը միավորում է մի քանի մասնագիտություններ։
Այստեղ անհրաժեշտ են բույսերի մշակության և պաշտպանության մասնագետներ, ոռոգման ու սնուցման համակարգերի կառավարողներ, կլիմայի վերահսկման մասնագետներ, տեխնիկներ և տվյալների հետ աշխատող մարդիկ։
Դասընթացի ընթացքում մասնակիցներն ուսումնասիրել են ժամանակակից ջերմատների կառուցվածքն ու շահագործումը, հիդրոպոնիկ մշակությունը, միկրոկլիմայի կառավարումը, բույսերի պաշտպանության մեթոդները, ինչպես նաև տվյալների հավաքագրումն ու վերլուծությունը։
Այս փոփոխությունը կարևոր է․ ջերմատան արդյունավետությունը increasingly կախված է ոչ միայն աշխատողի ձեռքի հմտությունից, այլև նրա կարողությունից՝ կարդալու տվյալները և դրանց հիման վրա կառավարելու արտադրական գործընթացը։
Տեսությունից՝ գործող ջերմատուն
Դասընթացի մասնակիցները տեսական աշխատանքը համադրել են գործնական փորձի հետ՝ այցելելով Արթիկ համայնքում գործող GreenFood բարձր տեխնոլոգիական ելակի ջերմատուն։
Այստեղ նրանք ծանոթացել են ավտոմատ կառավարման համակարգերին, հիդրոպոնիկ մշակությանը, բույսերի խնամքին և հետբերքահավաքային գործընթացների կառավարմանը։
Այսպիսի մոտեցումը հատկապես կարևոր է մասնագիտական կրթության համար․ ուսանողը կամ դասախոսը ոչ միայն սովորում է, թե ինչպես է աշխատում համակարգը, այլ տեսնում է այն իրական արտադրական միջավայրում։
Ինչու է խնդիրը հիմա ավելի կարևոր
Հայաստանում ջերմատնային տնտեսությունների զարգացման պետական ծրագրի շրջանակում արդեն կնքվել է 20 պայմանագիր՝ 91.45 հա ընդհանուր տարածքով։
Կառավարության տվյալներով՝ 12 ջերմատուն՝ ընդհանուր 55.12 հա տարածքով, արդեն կառուցված է, ևս 36.33 հա գտնվում է կառուցման փուլում։
Այսինքն՝ ոլորտում ներդրվում են ոչ միայն նոր շենքեր ու սարքավորումներ, այլև ստեղծվում է աշխատուժի պահանջ։
Եթե արտադրական տարածքն ընդլայնվում է, բայց համապատասխան մասնագետների թիվը նույն արագությամբ չի աճում, տնտեսությունները կարող են բախվել աշխատանքի արդյունավետության, սարքավորումների սպասարկման և արտադրական կորուստների խնդիրների։
Նոր ջերմատունը պահանջում է նոր հմտություններ
Կառավարության գործող աջակցության ծրագրով ժամանակակից ջերմատների տեխնիկական համակարգերում նախատեսված են ավտոմատ կառավարվող ջեռուցում, կաթիլային ոռոգում, օդափոխություն, մառախլագոյացում, ստվերարկում և կլիմայի կառավարման ծրագրային համակարգեր։
Այս համակարգերի առկայությունը ինքնին դեռ արդյունավետ արտադրություն չի ապահովում։
Անհրաժեշտ է մարդ, որը կարող է հասկանալ՝ ինչու է փոխվել ջերմաստիճանը, երբ է պետք փոխել ոռոգման ռեժիմը, ինչպես է բույսը արձագանքում սնուցմանը և ինչ են ցույց տալիս սենսորներից ստացված տվյալները։
Այստեղ է մասնագիտական կրթության հիմնական մարտահրավերը․ պատրաստել ոչ թե պարզապես ջերմատան աշխատող, այլ տեխնոլոգիական արտադրության օպերատոր։
Դուալ կրթությունը կարող է լրացնել այդ բացը
ՄԱՎԵՏԱ ծրագրի շրջանակում դասընթացին մասնակցել են հենց այն հաստատությունների դասավանդողները, որոնք իրականացնում են դուալ կրթություն «Ջերմատնային տնտեսություն» մասնագիտությամբ։ Ծրագրի նպատակը մասնագիտական կրթությունը աշխատաշուկայի պահանջներին ավելի մոտեցնելն է։
Ջերմատնային ոլորտի համար սա հատկապես կարևոր մոդել է․ ուսանողը պետք է հնարավորություն ունենա կրթության ընթացքում աշխատել իրական արտադրական միջավայրում և ծանոթանալ այն տեխնոլոգիաներին, որոնց հետ հանդիպելու է աշխատանքի անցնելուց հետո։
Ջերմատների ընդլայնման հաջորդ փուլը կարող է լինել կադրերի մրցակցությունը
Եթե Հայաստանի ջերմատնային տնտեսությունների ներկայիս ընդլայնումը շարունակվի, հաջորդ տարիներին ոլորտի մրցունակությունը կարող է որոշվել ոչ միայն ներդրված կապիտալով։
Կարևոր կլինի նաև՝ որքան արագ կկարողանա կրթական համակարգը պատրաստել համապատասխան մասնագետներ։
91.45 հեկտար նոր ջերմատների ծրագրերը նշանակում են ոչ միայն ավելի մեծ արտադրական տարածք, այլև նոր աշխատատեղեր, տեխնիկական սպասարկման պահանջ և մասնագիտացված գիտելիքի անհրաժեշտություն։
Ուստի Հայաստանի ջերմատնային ոլորտի զարգացման հաջորդ կարևոր ցուցանիշներից մեկը կարող է դառնալ ոչ միայն կառուցված ջերմատների մակերեսը, այլև պատրաստված մասնագետների թիվը և նրանց աշխատանքի արդյունավետությունը։