Պարագվայում ձևավորվում է ջերմոցային գյուղատնտեսության այնպիսի մոդել, որտեղ շեշտը դրված է ոչ միայն բերքատվության, այլև էներգիայի, ջրի, տեխնոլոգիաների, լոգիստիկայի և արտահանման մեկ համակարգում միավորման վրա։
Նոր Իտալիա քաղաքում HidroBio ընկերությունը զարգացնում է AgroPark նախագիծը, որի առաջին փուլում նախատեսվում է մինչև 2030 թվականը ստեղծել 20 հեկտար պաշտպանված՝ հիդրոպոնիկ գյուղատնտեսության տարածք։ Ընկերության սեփական տվյալներով՝ նախագիծը կառուցվում է արդեն գործող 1.5 հա բարձր տեխնոլոգիական ջերմոցային արտադրության հիման վրա։
Ջերմոցը՝ որպես ամբողջական ագրոհամակարգ
AgroPark-ի գաղափարը սովորական ջերմոցների խմբի կառուցումը չէ։ Նախագծում նախատեսվում է մեկ տարածքում կենտրոնացնել ճանապարհները, ջուրը, էներգիան, թափոնների կառավարումը, կլիմայական մոնիթորինգը, արտադրությունը և հետագայում նաև սառը շղթան ու լոգիստիկան։
Այս մոտեցումը արտադրողին հնարավորություն է տալիս կիսել ենթակառուցվածքների մի մասը և արտադրությունը կազմակերպել ավելի մեծ մասշտաբով։
Նախագծի առաջին փուլը նախատեսում է 20 հեկտար ջերմոցներ՝ շուրջ 80 ջերմոցային միավորով։ Հիմնական մշակաբույսերն են լինելու լոլիկն ու պղպեղը։ Նախագծի ամբողջական գործարկումից հետո ընկերությունը հաշվարկում է տարեկան մոտ 8 մլն կգ արտադրության հնարավորություն։
Ինչու հենց Պարագվայը
Նախագծի հեղինակների համար հիմնական առավելություններից մեկը էներգիան է։ Պարագվայի էլեկտրաէներգիայի համակարգում մեծ դեր ունի հիդրոէներգետիկան, ինչի շնորհիվ HidroBio-ն ջերմոցային արտադրությունը կառուցում է վերականգնվող էներգիայի լայն հասանելիության պայմաններում։
Մյուս գործոնը ջուրն է։ Ընկերությունը նշում է, որ տվյալ տարածքի ստորերկրյա ջուրը հարմար է հիդրոպոնիկ արտադրության համար և չի պահանջում բարդ նախնական մաքրում։
Այսինքն՝ ջերմոցային արտադրության տեղակայումը որոշելու հարցում այստեղ առաջնային են դարձել ոչ միայն հողի արժեքն ու աշխատուժը, այլև՝
- էներգիայի արժեքը,
- ջրի որակը,
- ջրի հասանելիությունը,
- շուկաների մոտ լինելը,
- լոգիստիկան,
- կլիմայական պայմանները։
Արտադրություն՝ առանց հողի
AgroPark-ում մշակաբույսերը աճեցվելու են հիդրոպոնիկ համակարգով՝ սուբստրատի օգտագործմամբ, այլ ոչ թե անմիջապես հողի մեջ։
HidroBio-ի ներկայիս արտադրական համակարգում օգտագործվում են կոկոսի մանրաթելային սուբստրատներ, ավտոմատացված ոռոգում և պարարտացում, կլիմայական կառավարում, ջերմաստիճանի ու խոնավության սենսորներ և ավտոմատ օդափոխություն։
Ընկերությունը նաև հայտարարում է, որ իր հիդրոպոնիկ համակարգերը կարող են օգտագործել մինչև 90 տոկոսով պակաս ջուր։ Սա ընկերության ներկայացրած ցուցանիշն է, և այն պետք է դիտարկել կոնկրետ տեխնոլոգիայի ու արտադրական համակարգի համատեքստում, ոչ թե որպես բոլոր հիդրոպոնիկ համակարգերի համընդհանուր ցուցանիշ։
Ջուրը ոչ թե կորցնել, այլ վերադարձնել համակարգ
Նախագծի կարևոր բաղադրիչներից մեկը դրենաժային ջրի վերաշրջանառությունն է։
Բարձր տեխնոլոգիական ջերմոցներում բույսին տրվող ջրի մի մասը կարող է հավաքվել, վերահսկվել և համապատասխան պայմաններում վերադարձվել համակարգ։ Պարագվայի նախագծում դրա կիրառմանը նպաստում է նաև ջրի քիմիական կազմը, ըստ HidroBio-ի։
Այս մոտեցումը հատկապես կարևոր է այն երկրների համար, որտեղ գյուղատնտեսության զարգացման սահմանափակող գործոններից մեկը ջրի հասանելիությունն է։
Ջերմոցը սկսում է «որոշումներ կայացնել» տվյալների միջոցով
AgroPark-ի մյուս կարևոր բաղադրիչը ավտոմատացումն է։
Ջերմոցում նախատեսվում են կլիմայական սենսորներ, ավտոմատ օդափոխություն, ոռոգման և ֆերտիգացիայի կառավարում։ Ընկերությունը նաև աշխատում է արհեստական բանականության կիրառման ուղղությամբ՝ կլիմայի և ոռոգման վերաբերյալ որոշումները պատմական և ընթացիկ տվյալների համադրությամբ օպտիմալացնելու համար։
Այսպիսով, ջերմոցային տնտեսության կառավարման տրամաբանությունը փոխվում է․ ֆերմերը կամ ագրոնոմը ոչ միայն հետևում է բույսին, այլև աշխատում է մեծ քանակությամբ տվյալների հետ։
Արտադրանքը պետք է հասնի շուկա
Պարագվայի նախագծի կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ ջերմոցը կառուցվում է ոչ միայն ներքին շուկայի համար։
Ընկերությունը նախատեսում է հետագայում արտադրանքը հասցնել տարածաշրջանային շուկաներ՝ ներառյալ Բրազիլիան, Արգենտինան, Չիլին և Ուրուգվայը։ Պարագվայի աշխարհագրական դիրքը Մերկոսուրի շուկաների նկատմամբ նախագծի հեղինակները դիտարկում են որպես լոգիստիկ առավելություն։
Սա կարևոր տարբերություն է փոքր ջերմոցային տնտեսությունից․ մեծածավալ արտադրությունը սկզբից նախագծվում է այն հաշվարկով, որ արտադրանքը պետք է ունենա բավարար ծավալ նաև արտահանման համար։
Ի՞նչ կարող է վերցնել Հայաստանի ջերմոցային ոլորտը
Պարագվայի և Հայաստանի պայմանները նույնը չեն։ Էներգիայի, ջրի, շուկաների, կլիմայի և լոգիստիկայի տարբերությունները թույլ չեն տալիս մեկ երկրի մոդելը ուղղակիորեն տեղափոխել մյուսը։
Բայց AgroPark-ի գաղափարը կարևոր հարց է առաջադրում նաև Հայաստանի համար․ արդյո՞ք ապագայի ջերմոցը պետք է լինի առանձին տնտեսություն, թե՞ ավելի մեծ արտադրական շղթայի մաս։
Հայաստանի դեպքում նման մոդելը կարող է ենթադրել մեկ տարածքում ջերմոցների, սառնարանային տնտեսության, փաթեթավորման, տեսակավորման, լոգիստիկայի, էներգետիկ ենթակառուցվածքների և նույնիսկ վերամշակման համատեղում։
Այդ դեպքում ջերմոցը դադարում է պարզապես բերք արտադրող կառույց լինելուց և վերածվում է ագրոարդյունաբերական հարթակի։
Պարագվայի փորձը հենց այդ ուղղությամբ է շարժվում․ 20 հեկտար ջերմոցը դիտարկվում է որպես ավելի մեծ համակարգի առաջին փուլ, որը հետագայում կարող է ընդլայնվել։ HidroBio-ն արդեն նշում է երկրորդ փուլում մինչև 40 հեկտար ընդհանուր մասշտաբի հասնելու ծրագիր։
Հայաստանի համար այստեղ հիմնական հարցը ոչ թե «կարո՞ղ ենք կառուցել 20 հեկտար ջերմոց», այլ ավելի գործնական է՝ կարո՞ղ ենք ստեղծել այնպիսի ջերմոցային համակարգ, որտեղ էներգիան, ջուրը, տեխնոլոգիան, արտադրությունը, պահեստավորումը և արտահանումը աշխատեն մեկ տնտեսական շղթայի մեջ։